علیرضا توسلی

علیرضا توسلی، (۱ مهر ۱۳۴۱ هـ. ش- ۹ اسفند ۱۳۹۳) مشهور به «ابوحامد»، فرمانده نام‌آشنا، استراتژیست میدانی و بنیان‌گذار و نخستین فرمانده لشکر فاطمیون بود [1, 2, 3]. او یکی از برجسته‌ترین نمادهای ایثار و سازماندهی نظامی مجاهدین افغانستانی در دوران معاصر به شمار می‌رود که پیوند عمیقی با سردار شهید قاسم سلیمانی و ساختار فرماندهی نیروی قدس داشت [1, 3].

توسلی کارنامه نظامی خود را از جبهه‌های دفاع مقدس ایران و سپس جهاد علیه ارتش سرخ شوروی و حکومت اول طالبان در افغانستان آغاز کرد [1, 2]. او در اردیبهشت ۱۳۹۲ با گردآوری ۲۲ تن از مجاهدین افغانستانی مقیم ایران و عزیمت به سوریه، هسته اولیۀ یگانی را پایه‌گذاری کرد که در مدت کوتاهی از یک گردان به تیپ و سپس به لشکر قدرتمند مکانیزه «فاطمیون» تبدیل شد و ستون فقرات پیروزی‌ها در مناطق دیرالزور، پالمیرا (تدمر)، حلب و درعا را تشکیل داد [1, 2, 3].

پیشینه خانوادگی، تحصیلات و سوابق نظامی اولیه (۱۳۴۱ – ۱۳۹۰)

۱. خاستگاه و تحصیلات علوم دینی

علیرضا توسلی در اول مهر ۱۳۴۱ در خانواده‌ای از شیعیان هزاره در شهرستان بهسود در ولایت میدان وردک افغانستان به دنیا آمد [1, 2]. او در جوانی راهی حوزه‌های علمیه شد و برای تکمیل مدارج علمی دینی در سال ۱۳۶۳ به ایران هجرت کرد و در مدارس علمیه اصفهان و سپس قم به تحصیل فقه و اصول پرداخت [1, 2].

۲. حضور در جنگ ایران و عراق

با آغاز جنگ تحمیلی، توسلی به همراه جمعی از جوانان مهاجر افغانستانی، عازم جبهه‌های غرب کشور شد [1, 2]. او در قالب «تیپ ابوذر» (تشکل رزمندگان افغانستانی جنگ ایران و عراق) در مناطق کوهستانی و ناهموار کردستان علیه متجاوزان جنگید و نخستین مهارت‌های سازمان‌یافته جنگ کوهستان و چریکی را در آنجا فراگرفت [1, 2].

۳. نبرد در افغانستان علیه شوروی و طالبان

پس از پایان جنگ هشت سالۀ عراق علیه ایران، او به افغانستان بازگشت تا در جهاد اسلامی مردم افغانستان علیه متجاوزان شوروی شرکت کند [1, 2]. در دهه ۱۳۷۰ و با پیدایش جنبش طالبان و محاصرۀ مناطق شیعه‌نشین، توسلی به عنوان یکی از فرماندهان شاخص «سپاه محمد(ص)» در مزارشریف، دره ترکمن و مناطق مرکزی افغانستان سال‌ها به مبارزه با شبه‌نظامیان طالبان پرداخت [1, 2]. پس از سقوط مزار شریف و فشارهای سنگین طالبان، او بار دیگر به ایران بازگشت و در مشهد ساکن شد و در کنار کار در پروژه‌های ساختمانی، همواره ارتباط خود را با مجاهدین کهنه‌کار حفظ نمود [1, 2].

تأسیس لشکر فاطمیون و نقش استراتژیک در سوریه (۱۳۹۲ – ۱۳۹۳)

با آغاز بحران سوریه و خطر سقوط دمشق و هتک حرمت حرم مطهر حضرت زینب(س) در سال‌های ۲۰۱۲ و ۲۰۱۳، توسلی ایده منسجم کردن ظرفیت رزمی مهاجران شیعه افغانستانی را مطرح ساخت [1, 2]:

۱. تأسیس هسته اولیه (اردیبهشت ۱۳۹۲)

در ۲۲ اردیبهشت ۱۳۹۲، ابوحامد به همراه ۲۲ نفر از مجاهدین قدیمی افغانستانی عازم زینبیه دمشق شد [1, 2]. این گروه کوچک در آغاز کار به عنوان یگان‌های تک‌تیرانداز و دفاع نقطه‌ای فعالیت می‌کرد، اما انضباط شدید، شهامت بالا و توان مقاومت حیرت‌آور آنان سبب شد که به سرعت فرماندهی محورهای خط‌شکن غوطه دمشق به ابوحامد واگذار شود [1, 2, 3].

۲. ارتقای سازمان رزم از گروهان به لشکر

با ورود هزاران رزمنده داوطلب از مهاجران افغانستانی مقیم ایران و افغانستان، ابوحامد این نیروها را در قالب گردان‌های واکنش سریع سازماندهی کرد [1, 2]. ساختار رزمی فاطمیون به یگان تکاوران خط‌شکن پیاده‌نظام مشهور شد که در کنار توپخانه ارتش سوریه و نیروهای حزب‌الله لبنان، سخت‌ترین دژهای جبهه النصره و داعش را در مناطق ملیحه، درعا، دیرالعدس و حلب تسخیر می‌کردند [1, 3]. رابطه عاطفی و تشکیلاتی بسیار نزدیکی میان او و حاج قاسم سلیمانی برقرار بود، به‌طوری‌که شهید سلیمانی لشکر فاطمیون را یکی از برکات بزرگ جهان اسلام می‌نامید [3].

عملیات تل قرین و نحوه شهادت

در اواخر زمستان ۱۳۹۳ (فوریه ۲۰۱۵)، ارتش سوریه و رزمندگان مقاومت سلسله‌عملیات گسترده‌ای را موسوم به «نبرد شهدای قنیطره» در مثلث استراتژیک ریف دمشق، درعا و قنیطره کلید زدند تا حضور تروریست‌ها در نزدیکی پایتخت و مرزهای جولان اشغالی پاکسازی شود [1, 3]:

۱. نبرد بر سر ارتفاعات سوق‌الجیشی

منطقه «تل قرین» (تپه قرین) به عنوان شاه‌کلید رصدی و تهاجمی جبهه النصره و حامیان خارجی آن‌ها به شمار می‌رفت [1, 3]. ابوحامد شخصاً به همراه جانشین ارشدش شهید رضا بخشی (معروف به «فاتح»، از نخبگان و تحصیل‌کردگان جامعه‌المصطفی) فرماندهی فتح این بلندی‌ها را به عهده گرفت [1, 3].

۲. لحظه شهادت

در روز شنبه ۹ اسفند ۱۳۹۳ (۲۸ فوریه ۲۰۱۵)، پس از درگیری بسیار و تثبیت کامل تل قرین توسط رزمندگان فاطمیون:

خطوط پدافندی تل قرین زیر آتش متمرکز و سنگین خمپاره‌ای و موشکی جبهه النصره قرار گرفت [1, 3].
در برخی تحلیل‌های امنیتی و گزارش‌های میدانی عنوان شد که شناسایی نقطه استقرار فرماندهی، توسط پهپادهای شناسایی رژیم صهیونیستی انجام گرفته و موشک هدایت‌شونده‌ای مستقیماً به سنگر دیده‌بانی آنان اصابت کرده است [1, 3].
در پی این انفجار، ابوحامد در سن ۵۲ سالگی به همراه رضا بخشی (فاتح) در خط مقدم به شهادت رسیدند [1, 3].

بازتاب‌ها و تشییع

تشییع پرشکوه در مشهد: پیکر شهید علیرضا توسلی در اسفند ۱۳۹۳ با حضور کم‌نظیر ده‌ها هزار تن از مردم مشهد، جامعه مهاجران افغانستانی، مراجع و مسئولان ارشد لشکری تشییع و در قطعه شهدای مدافع حرم بهشت رضا(ع) به خاک سپرده شد [1, 7].
تثبیت جایگاه فاطمیون: پس از شهادت او، پرچم فرماندهی لشکر فاطمیون پایدار ماند و این تشکیلات به یکی از اصلی‌ترین ارکان نظامی نبرد آزادسازی دیرالزور، المیادین و البوکمال تا پایان حاکمیت سرزمینی داعش در سال ۲۰۱۷ مبدل گردید [1, 2].
تقریظ رهبر جمهوری اسلامی ایران: سید علی خامنه‌ای(رهبر شهید جمهوری اسلامی) در دی‌ماه ۱۴۰۱ در تقریظی بر کتاب خاطرات این شهید بزرگوار نگاشت: «حرکت جهادی فاطمیون افتخاری برای آن‌ها و برای همه افغان‌ها است… نام نامی شهید علیرضا توسلی (ابوحامد) و یارانش در تاریخ جاودانه خواهد ماند.» [2]

منابع

1. دانشنامه آزاد (فارسی ویکی‌پدیا)، «علیرضا توسلی (شبه‌نظامی) - زندگی‌نامه، سوابق جهادی و جزئیات شهادت در تل قرین»، پیوند: [fa.wikipedia.org/wiki/علیرضا_توسلی_(شبه‌نظامی)].

2. پایگاه فرهنگی و نشر آثار فراکتاب، «زندگی‌نامه شهید علیرضا توسلی (ابوحامد) فرمانده فاطمیون و تقریظ رهبر انقلاب»، دی‌ماه ۱۴۰۱، پیوند: [faraketab.ir/blog/ابوحامد].

3. پایگاه تحلیلی جهان‌نیوز (Jahan News)، «فرمانده شهید تیپ فاطمیون در کنار حاج قاسم؛ ماجرای نبرد حماسی درعا و تل قرین»، پرونده شماره ۴۱۰۵۹۴، پیوند: [jahannews.com/analysis/410594].

4. خبرگزاری مهر (Mehr News Agency)، «اسلام مرز ندارد؛ نگاهی به سلوک جهادی و تشکیلاتی شهید ابوحامد»، پیوند: [mehrnews.com/news/6761789].

5. خبرگزاری دفاع مقدس (Defa Press)، «پرونده تصویری و سیر تاریخی فرمانده فاطمیون شهید علیرضا توسلی»، پیوند: [defapress.ir/fa/news/281332].

6. پایگاه تخصصی شهدای مدافع حرم (حریم حرم)، «پروفایل اختصاصی شهید علیرضا توسلی (ابوحامد)»، شناسه ۳۹۷، پیوند: [harimeharam.ir/shahid/397].

7. نقشه و جغرافیای اماکن نشان (Neshan Maps)، «موقعیت آرامگاه شهید علیرضا توسلی، قطعه مدافعان حرم بهشت رضا (ع) مشهد»، شناسه مختصاتی [neshan.org/maps/places/d2985ab5a4129408805905bcc6a224d3].