شبل الزیدی

شبل محسن عبید الزیدی، فرمانده نامدار نظامی، فعال ارشد اقتصادی و دبیرکل گردان‌های «کتائب الامام علی(ع)» (تیپ ۴۰ حشدالشعبی) است [1, 4]. او که پیشینه نبرد در صفوف جریان صدر و جیش‌المهدی را در کارنامه دارد، پس از بحران یورش تکفیری‌ها به سوریه و عراق، با اتکا به روابط نزدیک و دیرین با سردار شهید قاسم سلیمانی و شهید ابومهدی المهندس، سازمان نظامی منسجم «کتائب الامام علی(ع)» را پایه‌گذاری کرد [1, 4].

شبل الزیدی چهره‌ای متمایز در میان فرماندهان حشد الشعبی محسوب می‌شود؛ زیرا افزون بر تسلط بر معادلات میدانی و نظامی، به عنوان «معمار اقتصادی و مدیر شبکه مالی» مقاومت عراق شناخته می‌شود [1, 2].

خاستگاه و پیوندهای نظامی اولیه (۲۰۰۴ – ۲۰۱۰)

۱. حضور در ساختار جیش‌المهدی

شبل الزیدی در شهرک صدر (الثورة سابق) بغداد پرورش یافت [1, 4]. پس از حمله آمریکا به عراق در سال ۲۰۰۳، او به عنوان یکی از فرماندهان میدانی و لجستیکی «جیش المهدی» وابسته به جریان مقتدی صدر ظاهر شد [1, 4]. او در انتقال سلاح، پشتیبانی مالی رزمندگان و هماهنگی حملات علیه نظامیان اشغالگر نقشی فعال داشت [1, 4].

۲. اسارت توسط تفنگداران آمریکایی

در سال ۲۰۰۷ میلادی، شبل الزیدی در عملیات تعقیب و رهگیری نیروهای آمریکایی بازداشت شد [1, 4]. او سال‌ها در اردوگاه‌های نظامی ایالات متحده در عراق، از جمله پایگاه کروبر و کمپ بوکا، زندانی بود تا سرانجام در سال ۲۰۱۰ در پی توافق امنیتی و تحویل زندانیان به دولت عراق آزاد شد [1, 4].

تأسیس «کتائب الامام علی (ع)» و نبرد با داعش (۲۰۱۴ – ۲۰۱۸)

۱. تشکیل سازمان نظامی با ابتکار عمل مشترک

در اوایل سال ۲۰۱۴ و پیش از سقوط موصل، شبل الزیدی با همکاری نزدیک ابومهدی المهندس و نیروی قدس، شاخه نظامی حزب نوپای «حرکة العراق الإسلامیة» را تحت عنوان «کتائب الامام علی(ع)» تأسیس کرد [1, 4]. این جنبش بلافاصله پس از فتوای جهاد کفایی آیت‌الله سیستانی، به عنوان تیپ ۴۰ حشد الشعبی ادغام شد [1, 4].

۲. حضور چهره‌های نمادین میدانی

یکی از شاخصه‌های جریان کتائب الامام علی(ع)، بهره‌گیری از نمادها و تبلیغات گسترده رسانه‌ای در جنگ روانی علیه داعش بود؛ برجسته‌ترین نمونه آن، حضور «ایوب فالح آل زیاد الربیعی» معروف به «ابوعزرائیل» به عنوان یکی از فرماندهان میدانی این گردان‌ها تحت امر مستقیم شبل الزیدی بود که بازتابی جهانی یافت [4].

۳. دفاع از اماکن مقدسه و جبهه سوریه

الزیدی از نخستین فرماندهانی بود که بخش‌هایی از رزمندگان داوطلب را برای دفاع از حرم حضرت زینب(س) در دمشق و مهار پیشروی جبهة النصرة به سوریه اعزام نمود [1, 4]. در نبردهای داخلی عراق نیز کتائب الامام علی(ع) در شکست حصر آمرلی، پاکسازی کوه‌های حمرین و نبردهای بیجی، تکریت، فلوجه و غرب موصل نقشی سرنوشت‌ساز ایفا کرد [1, 4].

۴. گردان «کتائب روح‌الله عیسی بن مریم(ع)»

در یک ابتکار سیاسی-میدانی کم‌نظیر در ژوئن ۲۰۱۵، شبل الزیدی یگانی ویژه متشکل از داوطلبان مسیحی عراقی را با عنوان «کتائب روح‌الله عیسی بن مریم(ع)» تأسیس کرد تا در حفاظت از دشت نینوا، دیرها و کلیساهای تاریخی مسیحیان در برابر داعش مشارکت داشته باشند؛ یگانی که توجه ناظران بین‌المللی را به خود جلب نمود [3, 4].

معماری شبکه تأمین مالی و هماهنگی‌های منطقه‌ای

آنچه شبل الزیدی را به یکی از قدرتمندترین و در عین حال پیچیده‌ترین چهره‌های منطقه تبدیل کرده، نبوغ اقتصادی و راهبری خطوط تجاری-لجستیکی است [1, 2]:

تحریم‌های ایالات متحده آمریکا

۱. فهرست سیاه OFAC در سال ۲۰۱۸

در ۱۳ نوامبر ۲۰۱۸، دفتر کنترل دارایی‌های خارجی خزانه‌داری آمریکا (OFAC)، شبل محسن عبید الزیدی را طبق فرمان اجرایی ۱۳۲۲۴ در فهرست تروریست‌های جهانی تحریم کرد [1]:

۲. اقدام سال ۲۰۲۵: تروریستی اعلام شدن کتائب الامام علی(ع)

در پی تداوم عملیاتی علیه پایگاه‌های ائتلاف، وزارت امور خارجه و خزانه‌داری ایالات متحده در ۱۲ ژوئن ۲۰۲۵ و ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، سازمان متبوع او یعنی «کتائب الامام علی(ع)» و گردان مسیحی وابسته به آن را رسماً به عنوان یک سازمان تروریستی خارجی (FTO) و نهاد تحریم‌شده تحت فرمان ۱۳۲۲۴ تعیین کردند [2, 3].

شهادت

به نقل از خبرگزاری فارس «شبل‌ الزیدی» از فرمانده گردان‌های امام علی نیروهای حشد الشعبی عراق در حمله هوایی آمریکا در بامداد شنبه ۱۴ دی ماه ۱۳۹۸ به شمال بغداد به شهادت رسید. [6]. بر اساس گزارش‌ها در این حمله هوایی آمریکا، دست کم ۵ نفر از نیروهای الحشدالشعبی به شهادت رسیده‌اند.

منابع

1.    وزارت خزانه‌داری ایالات متحده آمریکا (U.S. Department of the Treasury - OFAC)، «Treasury Sanctions Key Hizballah, IRGC-QF Networks in Iraq: Designation of Shibl Muhsin 'Ubayd Al-Zaydi»، بیانیه مطبوعاتی شماره SM-546، ۱۳ نوامبر ۲۰۱۸، پیوند: [home.treasury.gov/news/press-releases/sm546].

2.    وزارت امور خارجه ایالات متحده (U.S. Department of State)، «Terrorist Designations of Iran-Aligned Militia Groups: Kata’ib al-Imam Ali»، گزارش رسمی دفتر سخنگو، ۱۷ سپتامبر ۲۰۲۵، پیوند: [state.gov/releases/office-of-the-spokesperson/2025/09].

3.    ثبت اسناد فدرال ایالات متحده (Federal Register)، «Specially Designated Global Terrorist Designations of Kata’ib al-Imam Ali and Associated Entities (90 FR 36274)»، واشنگتن، ۱ اوت ۲۰۲۵، پیوند: [federalregister.gov/documents/2025/08/01/2025-14533].

4.    مؤسسه مطالعات خاورمیانه واشنگتن (The Washington Institute for Near East Policy - WINEP)، «Militia Spotlight: Profile of Kata’ib al-Imam Ali (Brigade 40) and Shibl al-Zaydi»، گزارش تفصیلی ۲۷ فوریه ۲۰۲۴ (به‌روزشده ژوئیه ۲۰۲۵)، پیوند: [washingtoninstitute.org/policy-analysis/profile-kataib-al-imam-ali].

5.    مرکز مبارزه با تروریسم وست‌پوینت (Combating Terrorism Center at West Point - CTC)، «Iran’s Expanding Militia Army in Iraq: The Special Groups and Commercial Power Networks»، مطالعه ساختارهای اقتصادی فرماندهان حشد الشعبی.

6.     https://www.hamshahrionline.ir/news/475231/%D8%AD%D9%85%D9%84%D9%87-%D9%87%D9%88%D8%A7%DB%8C%DB%8C-%D8%A2%D9%85%D8%B1%DB%8C%DA%A9%D8%A7-%D8%B4%D8%A8%D9%84-%D8%A7%D9%84%D8%B2%DB%8C%D8%AF%DB%8C-%D8%A7%D8%B2-%D9%81%D8%B1%D9%85%D8%A7%D9%86%D8%AF%D9%87%D8%A7%D9%86-%D8%A7%D8%B1%D8%B4%D8%AF-%D8%AD%D8%B4%D8%AF-%D8%A7%D9%84%D8%B4%D8%B9%D8%A8%DB%8C-%D8%B4%D9%87%DB%8C%D8%AF