پرش به محتوا

محور مقاومت: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی عهد
→ تفاوت با ویرایش قدیمی‌تر
دیداریویکی‌متن
بدون خلاصۀ ویرایش
بدون خلاصۀ ویرایش
 
(۱۶ نسخهٔ میانیِ ایجادشده توسط همین کاربر نشان داده نشد)
خط ۱: خط ۱:
{| class="wikitable"
{{infobox war faction
| colspan="2" |'''محور مقاومت'''
| name            = محور مقاومت
|-
| image            = Axis of Resistance.svg
| colspan="2" |محور المقاومة
| image_size      = 300
|-
| caption          = اعضای اصلی محور مقاومت
| colspan="2" |اعضای اصلی محور مقاومت
| native_name      = {{lang|ar|محور المقاومة}}
|-
| war              = * [[جنگ نیابتی ایران و عربستان سعودی]]
|'''رهبران'''
** [[درگیری اسدیست‌ها و صدامیست‌ها]] (تا ۱۹۹۰)
|
** [[جنگ ایران و عراق]]
* سید علی خامنه‌ای        (رهبر جمهوری      اسلامی ایران)
** [[خیزش ۲۰۱۱ بحرین]]
* بشار اسد        (رئیس‌جمهور سوریه؛ ۲۰۰۰–۲۰۲۴)
** [[جنگ داخلی سوریه]]
* نعیم قاسم        (دبیرکل حزب‌الله      لبنان)
*** [[گسترش جنگ داخلی سوریه به لبنان|گسترش به لبنان]]
* فالح الفیاض        (رئیس کمیته حشد شعبی)
** [[جنگ داخلی یمن]]
* عبدالملک حوثی        (رهبر جنبش حوثی‌ها)
* [[جنگ نیابتی ایران و اسرائیل]]
* کمیته موقت حماس        (رئیس دفتر سیاسی حماس)
* [[جنگ عراق]]
|-
* [[بحران خاورمیانه (۲۰۲۳–اکنون)]]
|'''گروه(ها)'''
** [[جنگ غزه]]
|
** [[درگیری اسرائیل و حزب‌الله (۲۰۲۳–اکنون)]]
* جمهوری اسلامی ایران  
** [[بحران دریای سرخ]]
** ارتش جمهوری       اسلامی ایران
** [[درگیری ۱۴۰۳ ایران و اسرائیل]]
** سپاه       پاسداران انقلاب اسلامی  
** [[درگیری تشکیلات خودگردان فلسطین و شبه‌نظامیان کرانه باختری|شورش کرانه باختری]]
*** نیروی قدس
** [[جنگ ایران و اسرائیل]]
*** بسیج
| clans            = * {{پرچمک|ایران}} [[نظام جمهوری اسلامی ایران|جمهوری اسلامی ایران]]
** گروه‌های شبه‌نظامی       شیعه تحت حمایت ایران:  
** {{flagicon image|Flag of the Islamic Republic of Iran Army.svg}} [[ارتش جمهوری اسلامی ایران]]
*** لشکر فاطمیون
** {{flagicon image|Flag of the Army of the Guardians of the Islamic Revolution.svg}} [[سپاه پاسداران انقلاب اسلامی]]
*** لشکر زینبیون
*** {{flagicon image|Flag of the Quds Force.svg}} [[نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی|نیروی قدس]]
*** تیپ حسینیون
*** {{flagicon image|Flag of Basij.svg}} [[بسیج]]
* سوریه بعثی       (۱۹۷۹–۲۰۲۴)  
** {{کوچک|گروه‌های شبه‌نظامی شیعه تحت حمایت ایران:}}
** حزب بعث سوریه       (تا ۲۰۲۴)
*** {{flagicon image|Liwa Fatemiyoun infobox flag.png}} [[لشکر فاطمیون]]<ref>https://www.jpost.com/middle-east/irans-afghan-mercenaries-threaten-israel-from-golan-611967</ref>
** نیروهای مسلح       عربی سوریه (تا ۲۰۲۴)
*** [[لشکر زینبیون]]
** نیروهای دفاع       ملی سوریه (تا ۲۰۲۴)
*** [[تیپ حسینیون]]<ref>https://www.middleeastmonitor.com/20211009-the-huseynyun-irans-new-irgc-backed-movement-in-azerbaijan/</ref>
** لواء الباقر       (تا ۲۰۲۴)
* {{پرچم|سوریه بعثی}} (۱۹۷۹–[[سقوط رژیم اسد|۲۰۲۴]])
** ارتش آزادی‌بخش       فلسطین
** {{تصویر پرچم‌ها|Syrian Baath Logo.svg}} [[حزب بعث سوریه]] (تا ۲۰۲۴)
** گارد ملی عرب
** {{تصویر پرچم‌ها|Flag of the Syrian  Arab Armed Forces (1980–2024).svg}} [[نیروهای مسلح عربی سوریه]] (تا ۲۰۲۴)
** لواء ابوالفضل       العباس
** {{تصویر پرچم‌ها|National Defence Force Syria Logo.jpg}} [[نیروهای دفاع ملی سوریه]] (تا ۲۰۲۴)
* در لبنان:  
** {{تصویر پرچم‌ها|Baqir Brigade logo.jpg}} [[لواء الباقر]] (تا ۲۰۲۴)
** حزب‌الله لبنان
** {{تصویر پرچم‌ها|Emblem of the Palestine Liberation Army.svg}} [[ارتش آزادی‌بخش فلسطین]]
** تیپ‌های       مقاومت لبنان
** [[گارد ملی عرب]]
** حزب سوسیال ناسیونالیست سوری در لبنان
** {{تصویر پرچم‌ها|Liwa Abu al-Fadhal al-Abbas SSI.svg}} [[لواء ابوالفضل العباس]]
* در عراق:  
* {{پرچمک|لبنان}} در [[لبنان]]:
** حشد شعبی      
** {{flag|Hezbollah}}<ref name="nybooks">{{cite journal |url=http://www.nybooks.com/articles/17060 |title=In Search of Hezbollah |first=Adam |last=Shatz |journal=The New York Review of Books |date=29 April 2004 |access-date=14 August 2006 |archive-url=https://web.archive.org/web/20060822195222/http://www.nybooks.com/articles/17060 |archive-date=22 August 2006 |dead-url=no}}</ref>
*** سپاه بدر
** [[تیپ‌های مقاومت لبنان]]
** مقاومت اسلامی عراق      
** [[حزب سوسیال ناسیونالیست سوری در لبنان]]
*** کتائب حزب‌الله
* {{پرچمک|عراق}} در [[عراق]]:
*** جنبش مقاومت         اسلامی نجباء
** {{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[حشد شعبی]]<ref>{{Cite web|url=https://www.middleeastmonitor.com/20190910-israel-strikes-popular-mobilisation-forces-sites-in-iraq/|title=Israel strikes Popular Mobilisation Forces' sites in Iraq|date=10 September 2019|website=Middle East Monitor}}</ref>
*** کتائب امام علی
*** {{flagicon image|Badr Organisation Military flag.svg}} [[سپاه بدر]]
*** اصحاب الکهف
** {{flagicon image|Fictional Flag of the Islamic Resistance in Iraq.svg}} [[مقاومت اسلامی عراق]]
*** عصائب اهل حق
*** {{flagicon image|Kata'ib Hezbollah flag.svg}} [[کتائب حزب‌الله]]
*** کتائب سیدالشهداء
*** {{flagicon image|Hezbollah al-Nujaba Flag.jpg}} [[جنبش مقاومت اسلامی نجباء]]
** ائتلاف فتح
*** [[File:Flag of Promised Day Brigades.svg|22px]] [[کتائب امام علی]]
** ائتلاف دولت قانون      
*** [[اصحاب الکهف]]
*** حزب الدعوه اسلامی
*** {{flagicon image|Asa'ib_Ahl_Al-Haq_flag.png}} [[عصائب اهل حق]]
* در یمن:  
*** {{flagicon image|Kata'ib Sayyid al-Shuhada flag logo.jpeg}} [[کتائب سیدالشهداء]]
** جنبش حوثی‌ها
** [[ائتلاف فتح]]
* در افغانستان:  
** {{flagicon image|Official logo of State of Law Coalition, july 2014.jpg}} [[ائتلاف دولت قانون]]
** حزب‌الله افغانستان
*** {{flagicon image|Islamic Dawa Party Emblem.svg}} [[حزب الدعوه اسلامی]]
* در فلسطین:  
* {{پرچمک|یمن}} در [[یمن]]:
** اتحاد       نیروهای فلسطینی  
** {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[جنبش حوثی‌ها]]<ref>{{Cite web|url=https://www.timesofisrael.com/yemens-houthi-rebels-threaten-to-attack-israel/|title=Yemen's Houthi rebels threaten to attack Israel|website=www.timesofisrael.com}}</ref>
*** حماس
* {{پرچمک|افغانستان}} در [[افغانستان]]:
*** پرونده:Flag of Islamic         Jihad Movement in Palestine.webp جهاد اسلامی فلسطین
** {{flagicon image|Flag of Afghan Hezbollah.png}} [[حزب‌الله افغانستان]]
*** جبهه خلق         برای آزادی فلسطین
* {{پرچمک|فلسطین}} در [[فلسطین]]:
*** جبهه         دموکراتیک برای آزادی فلسطین
** [[اتحاد نیروهای فلسطینی]]
*** جبهه خلق برای آزادی فلسطین – فرماندهی کل
*** {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[حماس]]</small><ref name="english.alarabiya.net">{{cite web |url=http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/01/Iran-punishes-Hamas-for-stance-on-Syria.html |title=Iran punishes Hamas for stance on Syria |author=<!--Staff writer(s); no by-line. --> |date=1 June 2013 |website=Al Arabiya English |access-date=22 May 2019 |quote=Iran's annual financial aid to Hamas is believed to be around $20 million, which helps the group run its government in the Gaza Strip. Both parties enjoyed warm ties since 2006 when Hamas won an election against the Western-backed Fatah movement. But the crisis in Syria has led to problems between them. |archive-url=https://web.archive.org/web/20171020003400/http://english.alarabiya.net/en/News/middle-east/2013/06/01/Iran-punishes-Hamas-for-stance-on-Syria.html |archive-date=20 October 2017 |dead-url=no}}</ref><ref>{{cite news |url=https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Renewed-Hamas-Iran-ties-make-risk-of-two-front-war-more-realistic-542362 |title=Renewed Hamas-Iran ties make risk of two-front war more realistic |first=Adam |last=Rasgon |date=12 February 2018 |newspaper=[[جروزالم پست]] |access-date=22 May 2019 |archive-url=https://web.archive.org/web/20190512210246/https://www.jpost.com/Arab-Israeli-Conflict/Renewed-Hamas-Iran-ties-make-risk-of-two-front-war-more-realistic-542362 |archive-date=12 May 2019 |dead-url=no}}</ref>
*** کمیته‌های         مقاومت مردمی
*** {{تصویر پرچم‌ها|Flag of Islamic Jihad Movement in Palestine.webp}} [[جهاد اسلامی فلسطین]]<ref>{{cite web |url=http://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/iran-islamicjihad-hamas-gaza.html |title=Iran Strengthens Ties To Palestinian Islamic Jihad |first=Abeer |last=Ayyoub |date=21 January 2013 |work=[[المانیتور]] |access-date=18 May 2016 |archive-url=https://web.archive.org/web/20171206075603/https://www.al-monitor.com/pulse/originals/2013/01/iran-islamicjihad-hamas-gaza.html |archive-date=6 December 2017 |dead-url=no}}</ref><ref>{{cite web |url=http://www.cfr.org/israel/palestinian-islamic-jihad/p15984 |title=Palestinian Islamic Jihad |work=Council on Foreign Relations |access-date=6 December 2014 |archive-url=https://web.archive.org/web/20170511152402/http://www.cfr.org/israel/palestinian-islamic-jihad/p15984 |archive-date=11 May 2017 |dead-url=no}}</ref>
*** الصاعقه
*** {{تصویر پرچم‌ها|PFLP flag.png}} [[جبهه خلق برای آزادی فلسطین]]
*** فتح الانتفاضه
*** {{تصویر پرچم‌ها|Flag of the Democratic Front for the Liberation of Palestine.svg}} [[جبهه دموکراتیک برای آزادی فلسطین]]
*** جنبش فلسطین آزاد
*** {{تصویر پرچم‌ها|Pflp gc logo.jpg}} [[جبهه خلق برای آزادی فلسطین – فرماندهی کل]]
*** گردان‌های         شهدای الاقصی
*** {{تصویر پرچم‌ها|Popular Resistance Committees logo.png}} [[کمیته‌های مقاومت مردمی]]
*** جبهه         مبارزات خلق فلسطین
*** [[الصاعقه]]
*** حزب         کمونیست انقلابی فلسطین
*** [[فتح الانتفاضه]]
*** نیروهای         الجلیل
*** [[جنبش فلسطین آزاد]]
*** جنبش صابرین (تا ۲۰۱۹)
*** {{تصویر پرچم‌ها|Al Aqsa Martyrs' Brigades Flag.gif}} [[گردان‌های شهدای الاقصی]]
* در بحرین:  
*** [[جبهه مبارزات خلق فلسطین]]
** گردان‌های الاشتر
*** [[حزب کمونیست انقلابی فلسطین]]
** گردان‌های المختار
*** [[نیروهای الجلیل]]
** گردان‌های وعدالله
*** [[جنبش صابرین]] (تا ۲۰۱۹)
|-
* {{پرچمک|بحرین}} در [[بحرین]]:
|'''مناطق فعالیت'''
** [[گردان‌های الاشتر]]<ref>https://www.longwarjournal.org/archives/2020/09/analysis-iranian-backed-group-in-bahrain-creates-sub-unit-to-target-israeli-interests.php</ref>
|ایران، عراق، لبنان، غرب و شمال غربی یمن، فلسطین بخصوص نوار غزه
** [[گردان‌های المختار]]<ref>https://www.wilsoncenter.org/article/irans-islamist-proxies</ref>
** [[گردان‌های وعدالله]]
| allies          = * {{flag|North Korea}}<ref>{{Cite news | url=https://www.reuters.com/article/us-korea-north-terrorism/north-korea-may-have-aided-hezbollah-u-s-report-idUSN126891920071213 |title = North Korea may have aided Hezbollah: U.S. Report|newspaper = Reuters|date = 13 December 2007}}</ref><ref>{{Cite web | url=https://www.38north.org/2014/08/aberger080514/ |title = North Korea, Hamas, and Hezbollah: Arm in Arm?|date = 5 August 2014}}</ref>
* {{پرچم|ونزوئلا}}<ref>https://www.cbsnews.com/news/israel-venezuela-supplying-iran-nukes/</ref>
| مقر              =
| leaders          = * {{پرچمک|ایران}} [[سید علی خامنه‌ای]]{{سخ}}{{small|([[رهبر جمهوری اسلامی ایران]])}}
* {{پرچمک|سوریه بعثی}} [[بشار اسد]]{{سخ}}{{small|([[رئیس‌جمهور سوریه]]؛ ۲۰۰۰–[[سقوط رژیم اسد|۲۰۲۴]])}}
* {{flagicon|Hezbollah}} [[نعیم قاسم]]{{سخ}}{{small|([[دبیرکل حزب‌الله لبنان]])}}
* {{flagicon image|Popular mobilization forces flag.png}} [[فالح الفیاض]]{{سخ}}{{small|(رئیس کمیته [[حشد شعبی]])}}
* {{flagicon image|Slogan of the Houthi Movement.svg}} [[عبدالملک حوثی]]{{سخ}}{{small|(رهبر [[جنبش حوثی‌ها]])}}
* {{flagicon image|Flag of al-Qassam Brigades.svg}} [[کمیته موقت حماس]]{{سخ}}{{small|([[فهرست رهبران حماس|رئیس دفتر سیاسی حماس]])}}
| منطقه            = [[ایران]]، [[عراق]]، [[لبنان]]، غرب و شمال غربی [[یمن]]، [[فلسطین]] بخصوص [[نوار غزه]] {{سخ}}'''سابق:'''{{سخ}}[[سوریه]]
| ideology        = [[صهیونیسم‌ستیزی]]{{سخ}}[[آمریکاستیزی]]{{سخ}}[[اسلام‌گرایی شیعه]]{{سخ}}[[امپریالیسم‌ستیزی]]{{سخ}}[[خمینیسم]]{{سخ}}[[جهادگرایی]]{{سخ}}[[غرب‌ستیزی]]
| status          = [[اتحاد نظامی]] غیررسمی فعال
| position        = [[خیمه بزرگ]]
| opponents        = '''مخالفان دولتی:'''{{سخ}}{{پرچم|بحرین}}{{سخ}}{{پرچم|اسرائیل}}{{سخ}}{{پرچم|سوریه}}{{سخ}}{{پرچم|دولت فلسطین}}{{سخ}}{{پرچم|آمریکا}}{{سخ}}{{پرچم|یمن}}{{سخ}}'''مخالفان غیردولتی:'''{{سخ}}{{پرچم|داعش}}{{سخ}}{{پرچم|القاعده}}{{سخ}}{{flagicon image|Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg}} [[سازمان مجاهدین خلق ایران]]{{سخ}}'''مخالفان سابق:'''{{سخ}}{{پرچم|Ba'athist Iraq}} (تا ۲۰۰۳){{سخ}}{{پرچم|مصر}} (۲۰۱۱–۲۰۱۳){{سخ}}{{پرچم|قطر}} (تا ۲۰۱۷){{سخ}}{{پرچم|عربستان}} (تا ۲۰۲۳){{سخ}}{{پرچم|امارات متحده عربی}} (تا ۲۰۱۸){{سخ}}{{پرچم|Syrian opposition}} ([[انقلاب سوریه|۲۰۱۱–۲۰۲۴]])
}}
'''محور مقاومت'''<ref>{{cite web|title=جبهه مقاومت|url=https://farsi.khamenei.ir/newspart-index?tid=11101|website=Khamenei.ir|language=fa}}</ref> (به عربی: محور المقاومة)، اصطلاحی برای اشاره به شبکه‌ای از داوطلبان مردمی ضد اشغال و [[تروریسم]] ،گروه‌های سیاسی  عمدتا مسلمان و برخی دولتهای منطقه غرب آسیا  است.<ref name=":0">{{Cite news|last=Hubbard|first=Ben|last2=Rubin|first2=Alissa J.|date=30 September 2024|title=Facing a Big Test, Iran’s ‘Axis of Resistance’ Flails|url=https://www.nytimes.com/2024/09/30/world/middleeast/iran-axis-of-resistance.html|work=The New York Times}}</ref><ref name=":1">{{Cite news|last=Al-Kassab|first=Fatima|date=26 October 2023|title=What is the 'axis of resistance' of Iran-backed groups in the Middle East?|url=https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|dead-url=no|archive-url=https://web.archive.org/web/20231029183838/https://www.npr.org/2023/10/26/1208456496/iran-hamas-axis-of-resistance-hezbollah-israel|archive-date=29 October 2023|access-date=30 October 2023|work=[[NPR]]}}</ref> مخالفت با اشغال [[فلسطین]] توسط [[اسرائیل]] ، جلوگیری از تشکیل دولتهای تروریستی – تکفیری در غرب آسیا و ایستادگی در مقابل سیاستهای سلطه طلبانه [[آمریکا]] در غرب آسیا از مهمترین خصوصیات مشترک بازیگران عضو محور مقاومت می باشد .آمریکا، اکثر این گروه‌ها را به‌عنوان سازمان‌های تروریستی طبقه‌بندی کرده است.<ref name=":0" />


'''سابق:'''
[[حزب‌الله]] [[لبنان]] که در دهه ۱۹۸۰ میلادی  با هدف ایستادگی در مقابل اشغالگری اسرائیل در لبنان پدید آمد، یکی از برجسته‌ترین اعضای این محور است.<ref name=":0" /> گروه‌های مهم دیگر این ائتلاف شامل گروه [[حماس]]،<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2">{{Cite news|date=13 April 2024|title=What is Iran's 'Axis of Resistance'?|url=https://www.reuters.com/world/middle-east/what-is-irans-axis-resistance-which-groups-are-involved-2024-01-29/|work=Reuters}}</ref> [[جهاد اسلامی فلسطین]]،<ref name=":1" /> و گروه‌های مبارز عراقی هستند.<ref name=":0" /><ref name=":1" /><ref name=":2" />دولت [[سوریه]] تا زمان روی کار آمدن گروه [[تحریر الشام]] (8 دسامبر ۲۰۲۴ میلادی) ، در کنار دولت انقلابی [[یمن]] (جنبش انصارالله یمن)<ref name=":1" /><ref name=":2" />و دولت جمهوری اسلامی [[ایران]] از جمله دولتهای عضو این محور محسوب می شدند.<ref name=":0" /> با سقوط دولت بشار اسد ، سوریه عملا از محور مقاومت خارج شد.<ref name=":3">{{Cite news|last=J. Rubin|first=Alissa|last2=Hubbard|first2=Ben|last3=Gamio|first3=Lazaro|date=1 October 2024|title=What to Know About the Axis of Resistance, the Iran-backed Militia Network|url=https://www.nytimes.com/article/axis-resistance-iran-militia.html|work=The New York Times}}</ref>


سوریه
محور مقاومت با هدف هماهنگی به منظور حمایت از مردم فلسطین و مقابله با اشغالگری تشکیل شده است.<ref name=":0" /><ref name=":2" /> این ائتلاف همچنین از تثبیت حکومت [[داعش]] در سوریه و تشکیل حکومت توسط این گروه تکفیری در [[عراق]] جلوگیری نموده و حملاتی علیه نیروهای آمریکایی در عراق<ref name=":3" /> انجام داده و با گروه‌های مسلح سلفی سنی مانند [[القاعده]] و [[النصره]] مخالف است.<ref>{{cite news|last1=Arango|first1=Tim|title=Qassim Suleimani, Master of Iran's Intrigue, Built a Shiite Axis of Power in Mideast|work=The New York Times|url=https://www.nytimes.com/2020/01/03/obituaries/qassem-soleimani-dead.html|agency=New York Times|date=13 Jan 2020|access-date=5 May 2024|archive-date=3 January 2020|archive-url=https://archive.today/20200103151406/https://www.nytimes.com/2020/01/03/obituaries/qassem-soleimani-dead.html|dead-url=no}}</ref>
|-
|'''ایدئولوژی'''
==تاریخچه==
|صهیونیسم‌ستیزی


آمریکاستیزی
===ریشه‌شناسی===
گرچه اصطلاح مقاومت سابقه ای دیرین در تاریخ بشر دارد ، لیکن با تشکیل حزب الله لبنان در سال 1982 تحت عنوان مقاومت اسلامی در لبنان، این اصطلاح به صورت رسمی به ادبیات سیاسی منطقه وارد شد . البته اصطلاح «محور مقاومت » برای اولین بار توسط روزنامه لیبیایی الزحف الاخضر در پاسخ به ادعای رئیس‌جمهور آمریکا جورج دبلیو بوش مبنی بر اینکه ایران، عراق و کره شمالی یک محور شرارت را تشکیل می‌دهند، استفاده شد. این روزنامه در مقاله سال ۲۰۰۲ خود، تحت عنوان «محور شرارت یا محور مقاومت»، گفت «تنها وجه مشترک بین ایران، عراق و کره شمالی مقاومت آنها در برابر هژمونی آمریکا است».[۳۲][۳۳] روزنامه ایرانی جمهوری اسلامی به دنبال آن در سال ۲۰۰۴ نوشت: «اگر خط شیعیان عراق نیاز به پیوند، اتحاد و تحکیم دارد، این وحدت باید بر محور مقاومت و مبارزه با اشغالگران تحقق یابد.»[۳۴]


اسلام‌گرایی شیعه
در سال ۲۰۰۶، وزیر کشور فلسطین، سعید صایم، در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیون العالم از این اصطلاح برای اشاره به اهداف سیاسی مشترک بین اعراب در مخالفت با اسرائیل یا ایالات متحده استفاده کرد. با اشاره به تعداد زیاد پناهندگان فلسطینی در سوریه، صایم اظهار داشت: «سوریه نیز یک کشور اسلامی عربی است و نیز هدف آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها قرار گرفته است؛ بنابراین، ما در سوریه، ایران، حزب‌الله و حماس یک محور مقاومت در برابر این فشارها می‌بینیم.»[۳۵]


امپریالیسم‌ستیزی
اصطلاح «محور مقاومت» به زودی در اوت ۲۰۱۰ استفاده شد.[۳۶] پس از دو سال، علی‌اکبر ولایتی، مشاور ارشد امور خارجی رهبر جمهوری اسلامی ایران، از این اصطلاح استفاده کرد و گفت:[۳۷]  «زنجیره مقاومت در برابر اسرائیل توسط ایران، سوریه، حزب‌الله، دولت جدید عراق و حماس از شاهراه سوریه می‌گذرد… سوریه حلقه طلایی زنجیره مقاومت در برابر اسرائیل است.»


خمینیسم
این عبارت دوباره در اوت ۲۰۱۲ در جریان دیدار بین رئیس‌جمهور سوریه بشار اسد و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، سعید جلیلی، در مورد جنگ داخلی سوریه استفاده شد.[۳۸] جلیلی گفت:[۳۷]
 
جهادگرایی
 
غرب‌ستیزی
|-
|'''جایگاه سیاسی'''
|خیمه بزرگ
|-
|'''وضعیت'''
|اتحاد نظامی غیررسمی فعال
|-
|'''متحدان'''
|
* کره شمالی
* ونزوئلا
|-
|'''مخالفان'''
|'''مخالفان دولتی:'''
 
 بحرین
 
 اسرائیل
 
 سوریه
 
 فلسطین
 
 ایالات متحده آمریکا
 
 یمن
 
'''مخالفان غیردولتی:'''
 
 داعش
 
 القاعده
 
سازمان مجاهدین خلق  ایران
 
'''مخالفان سابق:'''
 
 عراق بعثی (تا ۲۰۰۳)
 
 مصر (۲۰۱۱–۲۰۱۳)
 
 قطر (تا ۲۰۱۷)
 
 عربستان سعودی  (تا ۲۰۲۳)
 
 امارات متحده عربی  (تا ۲۰۱۸)
 
 اپوزیسیون سوریه  (۲۰۱۱–۲۰۲۴)
|-
|'''درگیری‌ها و جنگ‌ها'''
|
* جنگ نیابتی      ایران و عربستان سعودی
** درگیری اسدیست‌ها        و صدامیست‌ها (تا ۱۹۹۰)
** جنگ ایران و عراق
** خیزش ۲۰۱۱ بحرین
** جنگ داخلی سوریه
*** گسترش به لبنان
** جنگ داخلی یمن
* جنگ نیابتی ایران و      اسرائیل
* جنگ عراق
* بحران خاورمیانه (۲۰۲۳–اکنون)
** جنگ غزه
** درگیری        اسرائیل و حزب‌الله (۲۰۲۳–اکنون)
** بحران دریای سرخ
** درگیری ۱۴۰۳ ایران        و اسرائیل
** شورش کرانه باختری
** جنگ ایران و اسرائیل
|}
'''محور مقاومت''' (به عربی: محور المقاومة)، اصطلاحی برای اشاره به شبکه‌ای از شبه‌نظامیان و گروه‌های سیاسی اسلام‌گرای عمدتاً شیعی تحت حمایت نظام جمهوری اسلامی ایران در خاورمیانه است. این گروه‌ها توسط جمهوری اسلامی، از طریق پرورش و متحد ساختن گروه‌های مسلحی که با اسرائیل و آمریکا دشمنی دارند، تشکیل شده‌اند. آمریکا، اکثر این گروه‌ها را به‌عنوان سازمان‌های تروریستی طبقه‌بندی کرده است. برخی از شخصیت‌های حامی محور مقاومت از آن با عنوان ''امپراتوری مقاومت'' یاد می‌کنند.
 
حزب‌الله لبنان که در دهه ۱۹۸۰ میلادی با حمایت مستقیم ایران در لبنان پدید آمد، برجسته‌ترین عضو این محور است. گروه‌های مهم دیگر این ائتلاف شامل گروه حماس، جهاد اسلامی فلسطین، جنبش حوثی‌های یمن و گروه‌های شیعه عراقی هستند. رژیم بعثی سوریه تنها عضو دولتی دیگر این محور، به غیر از ایران بود و مبارزانی را که توسط ایران آموزش دیده‌اند و جذب شده‌اند، میزبانی می‌کرد. رژیم سوریه در ۸ دسامبر ۲۰۲۴ میلادی با فرار بشار اسد از دمشق دچار فروپاشی شد و سوریه از محور مقاومت خارج شد.
 
محور مقاومت با هدف هماهنگی و اتحاد در یک درگیری بزرگ با اسرائیل برای دستیابی به هدف مشترک نابودی حکومت فعلی اسرائیل، تشکیل شده است. این ائتلاف همچنین حملاتی علیه عربستان سعودی و نیروهای آمریکایی در عراق انجام داده و با گروه‌های مسلح سلفی سنی مانند القاعده و داعش مخالف است. از طریق نیروی قدس (یک واحد نیروهای ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی)، ایران طی دهه‌ها منابع قابل توجهی را برای تقویت قابلیت‌های نظامی هر گروه اختصاص داده و ارتباطات ضروری بین آن‌ها را ایجاد کرده است. وزارت خارجه ایالات متحده تخمین زده است که ایران سالانه ۷۰۰ میلیون دلار برای این شبه‌نظامیان قبل از تأثیر تحریم‌ها در سال ۲۰۱۹ هزینه کرده است.
 
این محور به‌عنوان یک شبکه «سست» توصیف شده است که منجر به مسائلی نظیر نادیده گرفتن توصیه‌های ایران توسط حوثی‌ها در تلاش برای تسخیر یمن، و همچنین حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر بدون هماهنگی شده است. پاسخ این شبکه به حملات اخیر، از جمله تلفات سنگین حزب‌الله در درگیری با اسرائیل، به‌عنوان ضعیف و پراکنده توصیف شده است.اما حزب‌الله لبنان و اعضای محور مقاومت (حزب الله لبنان ، مقاومت اسلامی عراق، انصارالله و...) این ادعاها را رد می‌کنند و مدعی هستند که محور مقاومت همچنان قوی و محکم است.
 
تضعیف محور مقاومت در سوریه نمود پیدا کرده است، جایی که جناح‌های اپوزیسیون سوریه به رهبری هیئت تحریر شام (HTS) پس از تنها ۱۱ روز جنگ موفق شدند رژیم اسد را سقوط دهند. حزب‌الله که در طول جنگ داخلی متحد اصلی دولت سوریه بود، در طول جنگ با اسرائیل به‌شدت تضعیف شد. کشته شدن سید حسن نصرالله و بسیاری از رهبران نظامی آن، همراه با بازگشت نیروی های حزب‌الله از سوریه و استقرار مجدد در لبنان، خلاء قدرت بزرگی ایجاد کرد. با تمرکز ارتش روسیه بر تهاجم خود به اوکراین و قرار گرفتن ایران تحت فشاری قابل توجه، فرصتی برای گروه‌های شورشی فراهم آمد تا حمله‌ای را آغاز کنند.
 
شواهد بیشتر تضعیف محور مقاومت، زمانی آشکار شد که چندین گروه شبه‌نظامی مورد حمایت ایران در عراق، از جمله کتائب حزب‌الله، النجباء و دیگران، آمادگی خود را برای خلع سلاح در تحت فشار آمریکا اعلام کردند. چندی بعد، فالح الفیاض رئیس حشدالشعبی ، خبر از ادغام این سازمان در ارتش عراق داد و گفت بزودی، این سازمان در ارتش عراق ادغام میشود تا به این ترتیب، اخباری که پیرامون انحلال حشدالشعبی یا خلع سلاح آنها بود نقض گردد.
 
'''تاریخچه'''
 
دیدار سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله لبنان با سید علی خامنه‌ای رهبر جمهوری اسلامی ایران
 
'''ریشه‌شناسی'''
 
اصطلاح «محور مقاومت «برای اولین بار توسط روزنامه لیبیایی ''الزحف الاخضر'' در پاسخ به ادعای رئیس‌جمهور آمریکا جورج دبلیو بوش مبنی بر اینکه ایران، عراق و کره شمالی یک محور شرارت را تشکیل می‌دهند، استفاده شد. مقاله سال ۲۰۰۲ آن، «محور شرارت یا محور مقاومت»، گفت «تنها وجه مشترک بین ایران، عراق و کره شمالی مقاومت آنها در برابر هژمونی آمریکا است». روزنامه ایرانی جمهوری اسلامی به دنبال آن زبان را در اشاره به شورش شیعه در عراق به کار برد و در سال ۲۰۰۴ نوشت: «اگر خط شیعیان عراق نیاز به پیوند، اتحاد و تحکیم دارد، این وحدت باید بر محور مقاومت و مبارزه با اشغالگران تحقق یابد.»
 
در سال ۲۰۰۶، وزیر کشور فلسطین، سعید صایم، در مصاحبه‌ای با ''شبکه تلویزیون العالم'' از این اصطلاح برای اشاره به اهداف سیاسی مشترک بین اعراب در مخالفت با اسرائیل یا ایالات متحده استفاده کرد. با اشاره به تعداد زیاد پناهندگان فلسطینی در سوریه، صایم اظهار داشت: «سوریه نیز یک کشور اسلامی عربی است و نیز هدف آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها قرار گرفته است؛ بنابراین، ما در سوریه، ایران، حزب‌الله و حماس یک محور مقاومت در برابر این فشارها می‌بینیم.»
 
اصطلاح «محور مقاومت» به زودی در اوت ۲۰۱۰ استفاده شد. پس از دو سال، علی‌اکبر ولایتی، مشاور ارشد امور خارجی رهبر جمهوری اسلامی ایران، از این اصطلاح استفاده کرد و گفت:
 
» زنجیره مقاومت در برابر اسرائیل توسط ایران، سوریه، حزب‌الله، دولت جدید عراق و حماس از شاهراه سوریه می‌گذرد… سوریه حلقه طلایی زنجیره مقاومت در برابر اسرائیل است.»
 
این عبارت دوباره در اوت ۲۰۱۲ در جریان دیدار بین رئیس‌جمهور سوریه بشار اسد و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، سعید جلیلی، در مورد جنگ داخلی سوریه استفاده شد. جلیلی گفت:


«آنچه در سوریه اتفاق می‌افتد یک مسئله داخلی نیست، بلکه درگیری میان محور مقاومت و دشمنانش در منطقه و جهان است. ایران به هیچ شکلی شکستن محور مقاومت را که سوریه بخش ذاتی آن است، تحمل نخواهد کرد.»
«آنچه در سوریه اتفاق می‌افتد یک مسئله داخلی نیست، بلکه درگیری میان محور مقاومت و دشمنانش در منطقه و جهان است. ایران به هیچ شکلی شکستن محور مقاومت را که سوریه بخش ذاتی آن است، تحمل نخواهد کرد.»
===تأسیس===
در پی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، برخی از بنیان‌گذاران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مانند محمد منتظری (که توسط فتح فلسطین در جنوب لبنان آموزش دیده بود و روابط نزدیکی با لیبی قذافی داشت) و مصطفی چمران (که به کوبا سفر کرده بود و تحت تأثیر بین‌المللی‌گرایی انقلابی قرار گرفته بود) تلاش کردند تا آنچه که اغلب به عنوان «انترناسیونال اسلامی» نامیده می‌شود، ایجاد کنند،[۳۹] با استفاده از مفاهیم علی شریعتی و امام خمینی دربارهٔ «همبستگی مستضعفان».[۴۰]


'''تأسیس'''
منتظری و چمران، به همراه علی‌اکبر محتشمی‌پور، سفیر ایران در سوریه از سال ۱۹۸۲، دپارتمان جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی را به عنوان بخشی از سازمان انقلابی توده‌های جمهوری اسلامی ایجاد کردند که هدف آن گردآوری فعالیت‌های حزب الدعوه اسلامی عراق و سازمان بدر با جنبش‌های امل و حزب‌الله لبنان بود.[۴۱] دپارتمان جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی به عنوان نقطه شروع آنچه که بعدها به عنوان محور مقاومت شناخته شد، تلقی می‌شود.[۴۲]
 
در پی انقلاب ایران در سال ۱۳۵۷، برخی از بنیان‌گذاران رادیکال سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مانند محمد منتظری (که توسط فتح فلسطین در جنوب لبنان آموزش دیده بود و روابط نزدیکی با لیبی قذافی داشت) و مصطفی چمران (که به کوبا سفر کرده بود و تحت تأثیر بین‌المللی‌گرایی انقلابی قرار گرفته بود) تلاش کردند تا آنچه که اغلب به عنوان «انترناسیونال اسلامی» نامیده می‌شود، ایجاد کنند، با استفاده از مفاهیم علی شریعتی و خمینی دربارهٔ «همبستگی مستضعفان».
 
منتظری و چمران، به همراه علی‌اکبر محتشمی‌پور، سفیر ایران در سوریه از سال ۱۹۸۲، دپارتمان جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی را به عنوان بخشی از سازمان انقلابی توده‌های جمهوری اسلامی ایجاد کردند که هدف آن گردآوری فعالیت‌های حزب الدعوه اسلامی عراق و سازمان بدر با جنبش‌های امل و حزب‌الله لبنان بود. دپارتمان جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی به عنوان نقطه شروع تلاش‌های ایران برای ایجاد آنچه که بعدها به عنوان محور مقاومت شناخته شد، تلقی می‌شود.
 
پس از سخنرانی نماز جمعه ۷ ژوئن ۱۹۹۶ علی خامنه‌ای که در آن اعلام کرد «جنبش جدید باید به همه قاره‌ها و همه کشورها برسد»، مهدی چمران، رئیس اطلاعات خارجی ایران و برادر مصطفی چمران، در ۲۱ ژوئن ۱۹۹۶ در تهران کنفرانسی با شعار «حزب‌الله بین‌الملل» سازماندهی کرد. این گردهمایی اعضای حزب‌الله، حماس، جهاد اسلامی فلسطین، جبهه خلق برای آزادی فلسطین، پ‌ک‌ک کردستان، جهاد اسلامی مصر و جنبش تغییر اسلامی در خلیج فارس را به نمایش گذاشت که توافق کردند منابع مالی خود را متحد کرده و آموزش‌ها را در حدود ۳۰ کشور استاندارد کنند تا «قابلیت همکاری» را ایجاد کنند. شرکت‌کنندگان تعهد کردند که اختلافات ایدئولوژیک و فرقه‌ای را کنار بگذارند تا با اسرائیل و ایالات متحده مبارزه کنند.
 
سید علی خامنه‌ای در پیامی خطاب به دانش جویان آمریکایی حامی فلسطین، آنها را بخشی از جبهه مقاومت معرفی کرد.
 
'''تکامل'''
 
در ابتدا، این اتحاد شامل دولت سوریه و حزب‌الله لبنان بود. سال‌ها بعد، ایران که قبلاً با سوریه و حزب‌الله به شدت همسو بود، روابط قوی‌تری بین این سه ایجاد کرد و محور را تشکیل داد. شبه‌نظامیان عراقی و یمنی که با ایران هماهنگ بودند به عنوان جدیدترین اعضای این اتحاد وارد شدند. پس از آغاز دخالت روسیه در جنگ داخلی سوریه، تعداد زیادی پوستر با تصاویر نصرالله، اسد، خامنه‌ای و رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین ظاهر شده‌اند که با یک زیرنویس عربی به معنای «مردانی که به جز خدا به کسی تعظیم نمی‌کنند» همراه است. این پوسترها به گفته ''The Hill'' نشان‌دهنده یک محور مقاومت منطقه‌ای نوظهور دیگر هستند. این ائتلاف به دلیل هدف‌گیری فرقه‌ای از سوری‌های سنی به شدت قطبی توصیف شده است.
 
اقدامات حزب‌الله همچنین در لبنان محکومیت‌هایی را به وجود آورده است، به ویژه از سوی رئیس‌جمهور لبنان میشل سلیمان، که خواستار پایان دادن به مانورهای مسلحانه یک‌جانبه حزب‌الله شد. نارضایتی نیز در میان اقلیت سنی لبنان گسترده است، که حزب‌الله را به درگیری در خشونت‌های فرقه‌ای علیه دیگر مسلمانان و از دست دادن موضع ضد صهیونیستی خود متهم می‌کنند. با تشدید مشارکت حزب‌الله در جنگ داخلی سوریه پس از سال‌های بعد از ۲۰۱۳، ائتلاف به‌طور صریح خمینی‌گرا و ضد سنی شده است؛ با رژیم اسد که برای ادامه بقا به ایران و نیروهای نیابتی آن وابسته و تابع شده است.
 
همچنین ببینید: جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
 
اسلام‌گرایان سنی مانند اخوان‌المسلمین و حماس که از سیاست‌های فرقه‌ای بیگانه شده‌اند، به‌طور علنی با ایران و حزب‌الله مخالفت کرده و به شدت با ترکیه و قطر، کشورهایی که در رقابت ژئوپلیتیکی با ایران هستند، همسو شده‌اند.
 
'''اعضا'''
 
'''ایران'''
 
علی خامنه‌ای که از سال ۱۳۶۸ به عنوان رهبر جمهوری اسلامی ایران، خدمت کرده است، بارها دولت جمهوری اسلامی را به عنوان یک «دولت مقاومت» (یعنی در برابر نفوذ غرب و اسرائیل) تعریف کرده است.
 
سلیمانی در کنار لشکر فاطمیون در مرز عراق و سوریه، ۱۳۹۶
 
قاسم سلیمانی نقش مهمی در نبرد ایران با داعش در عراق ایفا کرد. او به عنوان نقطه کانونی برای گردهم آوردن نیروهای کرد و شیعه برای جنگ علیه داعش توصیف شده است. دستاوردهای سلیمانی منجر به ایجاد محور نفوذ شیعه در سراسر خاورمیانه با محوریت ایران شد.


در دیدار با رئیس‌جمهور کوبا، میگل دایاز-کانل، در دسامبر ۲۰۲۳، خامنه‌ای گفت که ظرفیت‌های سیاسی و اقتصادی ایران و کوبا باید برای تشکیل ائتلافی علیه «قلدری» ایالات متحده و متحدان غربی‌اش استفاده شود تا موضعی «مشترک و مؤثر» در مسائل مهم جهانی مانند مسئله فلسطین اتخاذ شود.
پس از سخنرانی نماز جمعه ۷ ژوئن ۱۹۹۶ سید علی خامنه‌ای که در آن اعلام کرد «جنبش جدید باید به همه قاره‌ها و همه کشورها برسد»، مهدی چمران، رئیس اطلاعات خارجی ایران و برادر مصطفی چمران، در ۲۱ ژوئن ۱۹۹۶ در تهران کنفرانسی با شعار «حزب‌الله بین‌الملل» سازماندهی کرد. این گردهمایی اعضای حزب‌الله، حماس، جهاد اسلامی فلسطین، جبهه خلق برای آزادی فلسطین، پ‌ک‌ک کردستان، جهاد اسلامی مصر و جنبش تغییر اسلامی در خلیج فارس را به نمایش گذاشت که توافق کردند منابع مالی خود را متحد کرده و آموزش‌ها را در حدود ۳۰ کشور استاندارد کنند تا «قابلیت همکاری» را ایجاد کنند.[۴۳] شرکت‌کنندگان تعهد کردند که اختلافات ایدئولوژیک و فرقه‌ای را کنار بگذارند تا با اسرائیل و ایالات متحده مبارزه کنند.[۴۴]


'''سوریه'''
سید علی خامنه‌ای در پیامی خطاب به دانش جویان آمریکایی حامی فلسطین، آنها را بخشی از جبهه مقاومت معرفی کرد.[۴۵]


دیدار خامنه‌ای، رهبر جمهوری اسلامی ایران و بشار اسد، رئیس‌جمهور وقت سوریه بعثی سید علی خامنه ای در جمعی از روحانیون سوریه، ۶ سال قبل از سقوط رژیم اسد (۱۰ اسفند ۹۶). خامنه ای تاکید کرده بود که به زودی پس از پیروزی بر اسرائیل، در اورشلیم نماز خواهند خواند
===تکامل===
در ابتدا، این اتحاد شامل دولت سوریه و حزب‌الله لبنان بود. سال‌ها بعد، ایران که قبلاً با سوریه و حزب‌الله به شدت همسو بود، روابط قوی‌تری بین این سه ایجاد کرد و محور تقویت شد. گروه های داوطلب مردمی  عراقی و یمنی با توجه به باورهای اعتقادی خود مبنی بر لزوم حمایت از مردم فلسطین و مبارزه با اشغال و سلطه بیگانگان  به عنوان جدیدترین اعضای این اتحاد وارد شدند.[۴۶] پس از ورود روسیه در جنگ  نظام سیاسی سوریه با گروه های تکفیری و تروریستی داخلی و خارجی، تعداد زیادی پوستر با تصاویر نصرالله، اسد، خامنه‌ای و رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین ظاهر شدند که با یک زیرنویس عربی به معنای «مردانی که به جز خدا به کسی تعظیم نمی‌کنند» همراه است. این پوسترها به گفته The Hill نشان‌دهنده یک محور مقاومت منطقه‌ای نوظهور دیگر هستند.[۴۷]


به گفته جوبین گودارزی، استادیار و پژوهشگر دانشگاه وبستر، اتحاد ایران و سوریه که در سال ۱۹۷۹ شکل گرفت، برای ظهور و تداوم محور مقاومت اهمیت زیادی دارد. هر دو کشور در مکان‌های کلیدی خاورمیانه قرار دارند و در سه دهه گذشته بر سیاست‌های خاورمیانه تأثیر گذاشته‌اند. همچنین، این اتحاد به عنوان یک اتحاد پایدار در نظر گرفته می‌شود که به مدت ۳۴ سال «علی‌رغم چالش‌های زیادی که با آن مواجه بوده و تنش‌های دوره‌ای در رابطه» ادامه داشته است. این محور به عنوان تغییر دهنده «تعادل استراتژیک در خاورمیانه» با کمک به رهبر سوریه بشار اسد برای باقی ماندن در قدرت و حمایت از جنایات جنگی او علیه غیرنظامیان سوری توصیف شده است.
==اعضا==
===ایران===
ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با شعار نه شرقی و نه غربی در سیاست خارجی و  اتخاذ سیاست ضد امپریالیستی و ضد اشغالگری و ایستادگی در هشت سال جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق و اعلام حمایت از مستضعفین و نهضت های آزادی بخش در قانون اساسی خود به کانون توجه دولتها و ملت های آزادی طلب ،ضد ظلم  و مقاوم تبدیل شد .  


به گفته ماریسا سالیوان، برنامه و اهداف محور سه ستون اصلی دارد؛ هدف منطقه‌ای مشترک در حفظ رژیم اسد، حفظ دسترسی به منابع تسلیحات و پول از ایران، و جلوگیری از به قدرت رسیدن یک دولت سنی‌اکثریت در سوریه. نخبگان حزب بعث حاکم سوریه عمدتاً از علویان تشکیل شده‌اند که یک فرقه منشعب از شیعه هستند، که همچنین فرقه اکثریت در ایران است. این پیشینه مشترک آن‌ها را در مسائل مختلف، از جمله دفاع، به متحدان استراتژیک تبدیل کرده است.
سید علی خامنه‌ای بارها دولت جمهوری اسلامی را به عنوان یک «دولت مقاومت» (یعنی در برابر نفوذ غرب و اسرائیل) تعریف کرده است.[۵۱]


خبرگزاری دولتی سوریه، ''سانا''، اعلام کرده است که دو دولت دربارهٔ «رابطه همکاری استراتژیک» و «تلاش‌های برخی کشورهای غربی و متحدانشان برای ضربه زدن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوریه و حمایت از تروریسم در آنجا» بحث کرده‌اند. این اتحاد به عنوان «محور ترور» توسط نخست‌وزیر و سفیران اسرائیل توصیف شده است.
تشکیل نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با دستور رهبر انقلاب اسلامی در سال 1368 در واقع بسترسازی برای حمایت از نهضت های آزادی بخش و معتقد به فرهنگ مقاومت در برابر اشغالگری ، تجاوز و اشغال بوده است.  


نیروهای اپوزیسیون و مخالفان اسد در عرض تقریبا ۱ هفته سوریه را گرفتند
افق نگاه رهبر انقلاب در ارتباط با محور مقاومت محدود به جوامع اسلامی نیست. سید علی خامنه ای در دیدار با رئیس‌جمهور کوبا، میگل دایاز-کانل، در دسامبر ۲۰۲۳ گفت که ظرفیت‌های سیاسی و اقتصادی ایران و کوبا باید برای تشکیل ائتلافی علیه «قلدری» ایالات متحده و متحدان غربی‌اش استفاده شود تا موضعی «مشترک و مؤثر» در مسائل مهم جهانی مانند مسئله فلسطین اتخاذ شود.[۵۴]


در تاریخ ۲۷ نوامبر ۲۰۲۴، گروه شورشی سوری معروف به هیئت تحریر الشام (HTS) حمله نظامی گسترده‌ای را علیه نیروهای ارتش سوریه (SAA) در شمال غربی سوریه، در مناطق استان‌های حلب و ادلب، آغاز کرد. این حمله توسط شورشیان به عنوان «اقدام تلافی‌جویانه» در پاسخ به گلوله‌باران مناطق غیرنظامی توسط ارتش سوریه در حومه غربی حلب توصیف شد. حسن عبدالغنی، سخنگوی ائتلاف شورشیان سوریه، اعلام کرد که اهداف این عملیات نیروهای اسد و شبه‌نظامیان ایرانی هستند. او آن‌ها را متهم کرد که «ویرانی، مرگ و کشتار به منطقه» آورده و در عین حال «از جمعیت عرب و مسلمان» برای پیشبرد «طرح‌های خرابکارانه» شان تحت عنوان «مقاومت» استفاده می‌کنند.
قاسم سلیمانی فرمانده شهید نیروی قدس نقش مهمی در نبرد محور مقاومت با داعش در عراق و سوریه ایفا کرد. دستاوردهای سلیمانی منجر به تقویت محور مقاومت و تاثیر گذاری آن گردید. .[۵۳]


در زمینه‌ای گسترده‌تر، این حمله در پی تضعیف قابل توجه محور مقاومت صورت می‌گیرد. حزب‌الله که در طول جنگ داخلی متحد اصلی دولت سوریه بود، در طول جنگ با اسرائیل به‌شدت تضعیف شد. کشته شدن سید حسن نصرالله و بسیاری از رهبران نظامی آن، همراه با بازگشت جنگجویان حزب‌الله از سوریه و استقرار مجدد در لبنان، خلاء قدرت بزرگی ایجاد کرد. با تمرکز ارتش روسیه بر تهاجم خود به اوکراین و قرار گرفتن ایران تحت فشاری قابل توجه، فرصتی برای گروه‌های شورشی فراهم آمد تا حمله‌ای را آغاز کنند. سردار اسماعیل کوثری، عضو کمیسیون امنیت ملی مجلس ایران، اظهار داشت که ایران در اتفاقاتی که در سوریه رخ می‌دهد دخالت خواهد کرد. در عمل، ایران به رژیم اسد برای جلوگیری از سقوطش کمک نکرد. روز جمعه ۷ نوامبر، ایران شروع به خروج نیروهای نظامی و عوامل دیپلماتیک خود از سوریه کرد، با درک این موضوع که نمی‌تواند به رژیم اسد کمک کند، علی‌رغم نیاز حیاتی آن به حفظ حضور نیروهای قدس در سوریه، از جمله برای انتقال تسلیحات به حزب‌الله در لبنان.
===سوریه===
دولت سوریه در دوران ریاست جمهوری حافظ اسد و بعد از آن بشار اسد، همواره در خط مقدم حمایت از مردم فلسطین و مبارزه با اشغالگری اسرائیل بوده است . اشغال منطقه جولان توسط اسرائیل و نیز تعصب عربی و باورهای اسلامی روسای جمهور سوریه از جمله دلایل سیاستهای ضد اسرائیلی سوریه محسوب می شود که باعث همراهی آنها با حزب الله لبنان در ایستادگی و مبارزه  مقابل اسرائیل شده بود.
به گفته جوبین گودارزی، استادیار و پژوهشگر دانشگاه وبستر، اتحاد ایران و سوریه که در سال ۱۹۷۹ شکل گرفت، برای ظهور و تداوم محور مقاومت اهمیت زیادی دارد. هر دو کشور در مکان‌های کلیدی خاورمیانه قرار دارند و در سه دهه گذشته بر سیاست‌های خاورمیانه تأثیر گذاشته‌اند. همچنین، این اتحاد به عنوان یک اتحاد پایدار در نظر گرفته می‌شود که به مدت ۳۴ سال «علی‌رغم چالش‌های زیادی که با آن مواجه بوده و تنش‌های دوره‌ای در رابطه» ادامه داشته است.[۳۷] این محور به عنوان تغییر دهنده «تعادل استراتژیک در خاورمیانه» با کمک به رهبر سوریه بشار اسد برای باقی ماندن در قدرت و حمایت از جنایات جنگی او علیه غیرنظامیان سوری توصیف شده است.[۵۵]
خبرگزاری دولتی سوریه، سانا، اعلام کرده است که دو دولت دربارهٔ «رابطه همکاری استراتژیک» و «تلاش‌های برخی کشورهای غربی و متحدانشان برای ضربه زدن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوریه و حمایت از تروریسم در آنجا» بحث کرده‌اند.[۵۹] 
در حال حاضر  پس از سقوط دولت بشار اسد در سوریه، ارتباط این کشور با محور مقاومت به حالت تعلیق در آمده و اسرائیل با حملات گسترده به بخشهای مختلف سوریه ، ضمن اشغال بخشهایی از خاک سوریه به عنوان منطقه حائل جولان،  زیر ساخت های این کشور را مورد هدف قرار داده و با حمایت از دروزی ها برخی اقدامات در راستای تجزیه سوریه انجام داده است.
===حزب‌الله===
حزب‌الله یا مقاومت اسلامی لبنان گروهی سیاسی و نظامیِ شیعه در لبنان است که در سال ۱۹۸۲م  همزمان با حمله اسرائیل به لبنان و به منظور مقابله با اسرائیل و با ابهره گیری از حمایت های ایران تأسیس شد. این حزب فعالیت بر ضد اسرائیل را با عملیات‌های استشهادی آغاز کرد. سپس توان نظامی خود را افزایش داد و با موشک کاتیوشا و جنگ‌های چریکی، به مقابله با اسرائیل پرداخت.
تا کنون (۲۰۲۴) چندین بار میان حزب‌الله و اسرائیل درگیری نظامی درگرفته که از جمله ‌آن‌ها جنگ ۳۳روزه است. این جنگ را اسرائيل با هدف خلع‌سلاح حزب‌الله و آزادسازی دو نظامی‌اش آغاز کرد که در عملیات حزب‌الله با نام الوعد الصادق به اسارت حزب‌الله درآمده بودند. همچنین پس از عملیات طوفان‌الاقصیٰ در پی حمایت حزب‌الله از حماس و مردم نوار غَزّه، درگیری‌های میان ارتش رژیم صهیونیستی و نیروهای حزب‌الله لبنان تشدید شد، در این تنش‌ها حزب‌الله با هدف توقف کشتار مردم غزه توسط اسرائیل، اهداف نظامی در شمال سرزمین‌های اشغالی را هدف قرار می‌داد، اسرائیل نیز تعدادی از اعضا و فرماندهان حزب‌الله از جمله سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله را ترور کرد. پیش از سید حسن نصرالله، سید عباس موسوی دبیرکل این حزب را بر عهده داشت او نیز توسط رژیم صهیونیستی ترور شده بود. نعیم قاسم در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۴م و حدود یک ماه پس از شهادت سید حسن نصرالله سومین دبیرکل حزب‌الله شد.
===گروه‌های عراقی===
گروه های داوطلب مسلح مردمی  پس از تهاجم ایالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳ در این کشور ظهور کردند. این گروه‌ها زمانی که به عنوان یک جبهه جمعی برای مقابله با گروه تروریستی داعش سازماندهی شدند، به‌طور تصاعدی قوی‌تر شدند.[۷۸] این گروه‌های مردمی، شامل گروه های کتائب حزب‌الله، حرکة حزب‌الله النجباء، کتائب سیدالشهدا، انصارالله الاوفیاء و دیگر گروه‌ها هستند.


در ۹ دسامبر ۲۰۲۴، پس از تنها ۱۱ روز جنگ، جناح‌های اپوزیسیون سوریه به رهبری هیئت تحریر شام (HTS) موفق شدند رژیم اسد را سقوط دهند. سقوط رژیم اسد در پس تضعیف محور مقاومت رخ داد که ایران در طول سال‌های متمادی به عنوان بخشی از تصور امنیتی خود پرورش داده بود و این امر شکستی استراتژیک بزرگ برای ایران محسوب می‌شود.
آن‌ها با سازماندهی بصورت یک جبهه مشترک تحت عنوان حشدالشعبی، برای مقابله با گروه تروریستی داعش، بتدریج قدرت و نفوذ بیشتری پیدا کردند.[۷۹] این گروه‌ها همچنین بر حمله به نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه به دلیل حمایت واشینگتن از اسرائیل متمرکز هستند.[۸۰]
 
در سال 2013 داعش با اشغال رمادی، فلوجه، موصل، تکریت بر 56 هزار کیلومتر از خاک عراق و 4.5 میلیون شهروند عراق مسلط شد. با شبیخون داعش به موصل در 10 ژوئن 2014، «نوری مالکی» در تماسی تلفنی با ابومهدی المهندس، از وی خواست تا از ایران درخواست کمک کند .
مقالهٔ اصلی: حمله به شمال غربی سوریه (۲۰۲۴)
مالکی هرگونه تاخیر در ارسال تجهیزات نظامی و اعزام مستشاران نظامی ایرانی را به منزله شمارش ساعت صفر سقوط بغداد اعلام می کند. ابومهدی بلافاصله در تماسی با حاج قاسم سلیمانی، فرمانده وقت نیروی قدس با تشریح اوضاع، از تشکیل جلسه ای در منزلش در بغداد خبر داد.
 
در ژوئن 2014 سردار شهید سلیمانی با سفر به عراق در نشست مشترک فرماندهان سپاه بدر و مستشاران نظامی اعزامی از ایران حضور یافت. سردار سلیمانی در این جلسه با اشاره به تجربیات خود در مقابله با گروهک‌ها در خلال جنگ تحمیلی پیشنهاد  تشکیل نیروی مردمی را ارائه داد. هیئت وزیران عراق به ریاست مالکی در 10 ژوئن 2014 طی بیانیه‌ای از جذب نیروهای داوطلب برای تشکیل بسیج مردمی خبر داد.
همچنین ببینید: روابط ایران و سوریه
در نتیجه نیروهای موسوم به «حشد شعبی» به فرماندهی حاج ابومهدی به سرعت سازماندهی و راهی جبهه های نبرد با تروریسم تکفیری شدند.آیه‌الله «سید علی سیستانی»، مرجعیت عالی نجف در 13 ژوئن 2014 در فتوایی مبارزه با داعش را واجب کفایی اعلام کردند.همزمان حاج قاسم سلیمانی بلافاصله با همراهی ابومهدی المهندس راهی منطقه الدجیل شد تا مانع از حرکت داعش به سمت بغداد شوند. فرمانده سپاه قدس در ادامه با سازماندهی نیروهای بسیج مردمی و محور مقاومت، مانع از سقوط بغداد و عتبات مقدسه شد.
 
( خبرگزاری تسنیم، 1403/10/11/3229847https://www.tasnimnews.com/fa/news/)
'''حزب‌الله'''
===انصار الله یمن===
 
جنبش انصارالله یمن یا حوثی‌ها جنبشی سیاسی مذهبی از زیدی‌های یمن است که در سال ۱۹۹۰م تأسیس شد و هم اکنون اداره پایتخت و بخش‌هایی از این کشور را در اختیار دارد. انصارالله را متأثر از انقلاب اسلامی ایران و افکار امام خمینی می‌دانند. تشکیل حکومت حوثی‌ها، امتداد حکومت امامیه زیدیه در یمن به شمار رفته است که در قرن سوم هجری تشکیل گردید و بیش از هزار و صد سال ادامه داشت.
مقالهٔ اصلی: روابط ایران و حزب‌الله
تقابل این جنبش با آمریکا و هم‌پیمانی دولت یمن با آمریکا، موجب بروز درگیری بین انصارالله و دولت یمن گردید. این جنبش در نخستین درگیری با دولت یمن، حسین الحوثی بنیان‌گذار خود را از دست داد. با آغاز بیداری اسلامی، حوثی‌ها کنترل صنعا پایتخت یمن را به دست گرفتند. عربستان سعودی در پوشش ائتلاف عربی برای بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل انصارالله، این جنبش را مورد هدف قرار داد که با مقاومت این جنبش ناکام ماند.
 
عبدالملک الحوثی، فرمانده جنبش حوثی در یمن، در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که این سازمان در صورت دخالت ایالات متحده در درگیری غزه، با استفاده از موشک‌ها و پهپادها و سایر اقدامات نظامی تلافی خواهد کرد.[۸۲] در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳، یمن کمپین موشکی و پهپادی خود را علیه اسرائیل آغاز کرد که در آن ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده سه موشک کروز زمین به زمین و چندین پهپاد را که به سمت اسرائیل می‌رفتند، سرنگون کرد. این اولین اقدام حوثی‌ها در یمن علیه اسرائیل بود.
حزب‌الله در سال ۱۹۸۲ توسط روحانیون جوان شیعه لبنانی که در نجف تحصیل کرده بودند، تأسیس شد. این سازمان مدل ارائه شده توسط خمینی پس از انقلاب ایران در سال ۱۹۷۹ را پذیرفت و بنیان‌گذاران آن نام «حزب‌الله» را به دستور خمینی انتخاب کردند. حزب‌الله لبنان (به معنی «حزب خدا») از یک ابتکار ایرانی برای متحد کردن گروه‌های مختلف شیعه مبارز در لبنان در دوره‌ای از بی‌ثباتی داخلی و منطقه‌ای، به ویژه جنگ داخلی کشور، ظهور کرد. نیروهای حزب‌الله توسط یک گروه ۱۵۰۰ نفری از سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، با اجازه دولت سوریه، آموزش دیده و سازماندهی شدند.
انصارالله همچنین در پاسخ به حملات اسرائیل به غزه و کشتار غیرنظامیان فلسطینی، اهدافی را در فلسطین اشغالی و نیز کشتی‌های متعلق به اسرائیل را در دریای سرخ و خلیج عدن هدف قرار می‌داد. این جنبش در لیست تروریسم شورای امنیت و برخی کشورهای عربی و آمریکا قرار دارد.
 
در حال حاضر انصارلله یمن یکی از ارکان مهم محور مقاومت محسوب می شود.  
حمایت ایران، از جمله اعزام سپاه پاسداران و کمک‌های مالی، نقش مهمی در تشکیل و توسعه حزب‌الله ایفا کرد. پس از آغاز جنگ ۱۹۸۲ که با تهاجم اسرائیل به لبنان مشخص شد، حدود ۸۰۰ نفر از سپاه پاسداران به لبنان از طریق سوریه اعزام شدند تا به جذب نیروهای حزب‌الله، ارائه آموزش‌های سیاسی و مذهبی و آموزش نظامی، از جمله آموزش در تاکتیک‌های تروریستی کمک کنند.
===گروه‌های فلسطینی===
 
با توجه به اینکه حمایت از مردم فلسطین و مبارزه با اشغالگری اسرائیل از اهداف اساسی و فلسفه تشکیل محور مقاومت محسوب می شود ، لذا گروه های مردمی و جهادی فلسطین اعم از حماس، جهاد اسلامی ، جبهه خلق برای آزادی فلسطین و سایر گروه های معتقد به لزوم مقاومت در برابر اشغال و تجاوز اسرائیل عضو محور مقاومت محسوب می شوند.  
در ژوئیه ۱۹۸۲، ایران به جنگ با اعزام ۱۵۰۰ مشاور سپاه پاسداران انقلاب اسلامی به دره بقاع لبنان واکنش نشان داد با هدف تأسیس و آموزش یک شبه‌نظامی جدید شیعه که بعدها به حزب‌الله تبدیل شد. تحت نظارت سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ایران، مبارزان آموزش‌های چریکی دیدند و مواد نظامی در دره بقاع در سال ۱۹۸۲ تأسیس شد. ایران یک گروه از سپاه پاسداران را به لبنان اعزام کرد، به ظاهر برای مبارزه با مهاجمان اسرائیلی.
==مخالفان==
 
اسرائیل ، آمریکاو گروه های تروریستی تکفیری از جمله داعش مهمترین مخالفان محور مقاومت محسوب می شوند.  
ایران حمایت مالی به گروه‌های اسلام‌گرای تازه‌تأسیس، از جمله حزب‌الله، ارائه کرد. در سال ۱۹۸۵، حزب‌الله به‌طور رسمی با رژیم ایران و رهبری خمینی همسو شد. حزب‌الله از زمان تأسیس به عنوان نماینده ایران عمل کرده است و تخمین زده می‌شود که ایران حمایت مالی قابل توجهی، در حدود ۷۰۰ میلیون تا ۱ میلیارد دلار سالانه، ارائه می‌دهد. سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله بین ۱۹۹۲–۲۰۲۴، در یکی از سخنرانی‌های خود گفت: «تا زمانی که ایران پول داشته باشد، ما هم پول خواهیم داشت.»
===اسرائیل===
 
بعد از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حزب‌الله لبنان، انصارالله  یمن، مقاومت اسلامی در عراق و دیگر جناح‌ها در سوریه حملات پهپادی و موشکی به اسرائیل انجام داده‌اند. حزب‌الله عملیات خود علیه اسرائیل را در ۸ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد، در حالی که یمن عملیات خود را در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد و مقاومت اسلامی عراق عملیات خود را در ۲ نوامبر ۲۰۲۳ آغاز کرد. در آوریل ۲۰۲۴، ایران با حمایت جناح‌های خود در پاسخ به حمله هوایی اسرائیل به کنسولگری سفارت ایران در دمشق، حمله موشکی و پهپادی به اسرائیل انجام داد.
'''گروه‌های عراقی'''
 
میلیشیاهای مسلح پس از تهاجم ایالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳ در این کشور ظهور کردند. این گروه‌ها زمانی که به عنوان یک جبهه جمعی برای مقابله با گروه تروریستی داعش سازماندهی شدند، به‌طور تصاعدی قوی‌تر شدند. این گروه‌های شبه‌نظامی، شامل گروه های کتائب حزب‌الله، حرکة حزب‌الله النجباء، کتائب سیدالشهدا، انصارالله الاوفیاء و دیگر گروه‌ها هستند. آن‌ها با سازماندهی بصورت یک جبهه مشترک، برای مقابله با گروه تروریستی داعش، بتدریج قدرت و نفوذ بیشتری پیدا کردند. این گروه‌ها همچنین بر حمله به نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه به دلیل حمایت واشینگتن از اسرائیل متمرکز هستند.
 
مقامات ایرانی در ۳۰ اکتبر ۲۰۲۳ ادعا کردند که حملات علیه نیروهای آمریکایی در عراق و سایر نقاط منطقه نتیجه «سیاست‌های اشتباه آمریکا» است که شامل حمایت واشینگتن از اسرائیل در طول جنگ اسرائیل و حماس می‌شود.
 
در آوریل ۲۰۲۵، قدرتمندترین گروه شبه‌نظامی شیعه در عراق بنام کتائب حزب‌الله، بهمراه گروه‌های حرکة حزب‌الله النجباء، کتائب سیدالشهدا و انصارالله الاوفیاء، بمنظور تلاشی برای جلوگیری از اقدام احتمالی نظامی ایالات متحده علیه آن‌ها، آمادگی خود را برای خلع سلاح اعلام کردند. این تغییر موضع، بدنبال هشدارهای محرمانه‌ای بود که از سوی ایالات متحده به دولت عراق صورت گرفت. در این هشدارها، گفته شده بود که ادامه فعالیت این گروه‌های شبه‌نظامی، می‌تواند موجب حملات هوایی شود. بنابگفته منابع سیاسی عراقی، نخست‌وزیر محمد شیاع السودانی، مذاکرات پیشرفته‌ای با رهبران اصلی این گروه‌ها انجام داده که بیک توافق اولیه برای کاهش حضور نظامی آن‌ها انجامیده است. این تحول، نشان‌دهنده یک گسست قابل توجه در مقایسه با سال‌های گذشته است، زمانی که این گروه‌ها به طور مکرر در حملات راکتی و پهپادی علیه منافع ایالات متحده و اسرائیل شرکت داشتند.
 
تحلیل‌گران، تلاش این گروه‌ها را برای خلع سلاح شدن، نشانه‌ای از تضعیف گسترده‌تر شبکه منطقه‌ای گروه‌های مسلح هم‌پیمان ایران، موسوم به «محور مقاومت» ارزیابی می‌کنند. افزایش تمایل جناح‌های عراقی به فاصله گرفتن از اهداف راهبردی تهران، نشان‌دهنده یک بازآرایی در توازن قدرت در درون عراق و در سطحی وسیع‌تر، در منطقه است.
 
'''حوثی‌های یمن'''
 
عبدالملک الحوثی، فرمانده جنبش حوثی در یمن، در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که این سازمان در صورت دخالت ایالات متحده در درگیری غزه، با استفاده از موشک‌ها و پهپادها و سایر اقدامات نظامی تلافی خواهد کرد.
 
در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳، یمن کمپین موشکی و پهپادی خود را علیه اسرائیل آغاز کرد که در آن ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده سه موشک کروز زمین به زمین و چندین پهپاد را که به سمت اسرائیل می‌رفتند، سرنگون کرد. این اولین اقدام حوثی‌ها در یمن علیه اسرائیل بود. بعداً گزارش شد که کشتی چهار موشک کروز و ۱۵ پهپاد را سرنگون کرده است. گزارش دیگری حاکی از آن است که یک موشک دیگر توسط عربستان سعودی رهگیری شده است. موشک‌های بیشتری توسط موشک‌های ضد بالستیک آرو اسرائیل رهگیری شدند؛ برخی دیگر به اهداف خود نرسیدند یا توسط نیروی هوایی اسرائیل و نیروی دریایی فرانسه رهگیری شدند.
 
حوثی‌ها سپس به کشتی‌هایی که ادعا می‌کنند با اسرائیل مرتبط هستند حمله کردند، در تلاشی خودخوانده برای پایان دادن به جنگ، که منجر به واکنش نظامی از سوی تعدادی از کشورها به رهبری ایالات متحده شد.
 
در اکتبر ۲۰۲۴، هزاران تظاهرکننده در یمن که خود را «انقلابیون اکتبر» می‌نامند، علیه شبه‌نظامیان وابسته به ایران که در یمن فعالیت می‌کنند، به خیابان‌ها آمدند. این معترضان که اکثراً جوانان شیعه بودند، علیه کنترل شبه‌نظامیان بر یمن و همچنین نفوذ ایران در کشورشان اعتراض کردند.
 
'''گروه‌های فلسطینی'''
 
با وجود اینکه محور مقاومت عمدتاً از جناح‌های اسلام‌گرای شیعه تشکیل شده است، جبهه خلق برای آزادی فلسطین، یک تشکل سکولار مارکسیست-لنینیست، به‌طور کلی بخشی از محور مقاومت محسوب می‌شود و از ایران حمایت دریافت می‌کند.
 
جنبش اسلام‌گرای سنی فلسطینی حماس نیز گاهی به دلیل مخالفت با اسرائیل و ایالات متحده به عنوان بخشی از محور در نظر گرفته شده است.
 
از مارس ۲۰۱۲، این گروه از آن زمان مقر خود را از دمشق خارج کرده و حمایت خود را به مخالفان ضد اسد سوریه اعلام کرده است. در اکتبر ۲۰۲۲، حماس پس از آشتی با حمایت میانجی‌گری ایران، روابط خود را با سوریه احیا کرد.
 
'''مخالفان'''
 
با وجود تفاوت در ایدئولوژی‌ها و منافع داخلی اعضای ائتلاف، آنها به هدف گسترده‌تری در پیچیده کردن حملات اسرائیل و تحمیل هزینه‌ای بر ایالات متحده برای حمایت از اسرائیل خدمت می‌کنند.
 
'''اسرائیل'''
 
به گفته طلحه عبدالرازق، نویسنده در ''میدل ایست مانیتور''، این محور ادعا می‌کند که علیه اسرائیل است تا حمایت مردمی در سراسر جهان اسلام را تقویت کند و پس از حمله هوایی اسرائیل به مزرعه امل در سال ۲۰۱۵ ضربه شدیدی خورد. سه روز قبل از آن حمله هوایی به کاروان حزب‌الله، سید حسن نصرالله، دبیرکل حزب‌الله لبنان گفت: «ما هر حمله‌ای به سوریه را حمله به کل محور مقاومت می‌دانیم، نه فقط به سوریه». ''گاردین'' اشاره کرد که «این یک شبکه از گروه‌های اسلام‌گرای مسلح خودمختار است که از طریق آن ایران می‌تواند قدرت خود را به نمایش بگذارد، مسیر رویدادها را تعیین کند و از حمله اسرائیل یا ایالات متحده جلوگیری کند».
 
در نتیجه آغاز حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حزب‌الله لبنان، حوثی‌های یمن، مقاومت اسلامی در عراق و دیگر جناح‌ها در سوریه حملات پهپادی و موشکی به اسرائیل انجام داده‌اند. حزب‌الله عملیات خود علیه اسرائیل را در ۸ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد، در حالی که یمن عملیات خود را در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد و مقاومت اسلامی عراق عملیات خود را در ۲ نوامبر ۲۰۲۳ آغاز کرد. در آوریل ۲۰۲۴، ایران با حمایت جناح‌های خود در پاسخ به حمله هوایی اسرائیل به مجتمع سفارت ایران در دمشق، حمله موشکی و پهپادی به اسرائیل انجام داد.
 
نعیم قاسم، معاون دبیرکل حزب‌الله لبنان، در ۱۷ مهر ۱۴۰۳ در دومین سخنرانی خود پس از ترور حسن نصرالله اعلام کرد که جنگ با اسرائیل جنگ فلسطینیان است و محور مقاومت تنها از این جنگ حمایت می‌کند، اما این جنگ آنها نیست:


نعیم قاسم، معاون دبیرکل حزب‌الله لبنان، در ۱۷ مهر ۱۴۰۳ در دومین سخنرانی خود پس از ترور حسن نصرالله اعلام کرد که جنگ با اسرائیل جنگ فلسطینیان است و محور مقاومت تنها از این جنگ حمایت می‌کند، اما این جنگ آنها نیست:[۱۵]
«این نبرد آنطور که بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل به تصویر کشیده است، نبرد برای نفوذ ایران نیست، بلکه نبردی است برای کمک به فلسطینی‌ها برای آزادسازی سرزمین‌شان از اشغالگران صهیونیستی است و ایران و حزب‌الله به فلسطینی‌ها برای تحقق آرمان‌شان به آنها کمک می‌کنند.»
«این نبرد آنطور که بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل به تصویر کشیده است، نبرد برای نفوذ ایران نیست، بلکه نبردی است برای کمک به فلسطینی‌ها برای آزادسازی سرزمین‌شان از اشغالگران صهیونیستی است و ایران و حزب‌الله به فلسطینی‌ها برای تحقق آرمان‌شان به آنها کمک می‌کنند.»
 
===داعش===
همچنین ببینید: جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
محور مقاومت پس از تصرف تقریباً یک سوم عراق توسط داعش در سال ۲۰۱۴ به مبارزان اصلی علیه داعش تبدیل شد.[۹۸] به گزارش لس‌آنجلس تایمز، آمرلی اولین شهری بود که به‌طور موفقیت‌آمیز در برابر حمله داعش مقاومت کرد و به خاطر همکاری غیرمعمول بین نیروهای عراقی و کردی، شبه‌نظامیان شیعه تحت حمایت ایران و هواپیماهای جنگی ایالات متحده تأمین شد.[۹۹]
 
در سال ۲۰۱۲، حزب‌الله نیروهایی را برای حمایت از نیروهای دولتی سوریه علیه شورشیان ارتش آزاد سوریه، القاعده و داعش اعزام کرد. در سال ۲۰۱۳، ایران شروع به اعزام نیروهایی برای حمایت از دولت سوریه علیه شورشیان و دیگر جناح‌ها کرد. در هر دو مورد، دولت عراق حمایت کرد و حتی داوطلبانی برای پیوستن به میدان‌های نبرد در سوریه داشت.[۱۰۰]
'''داعش'''
همچنین، نیروهای حشد شعبی که در سال ۲۰۱۴ تأسیس شد، به نیروی اصلی در مبارزه با داعش در عراق تبدیل شد.[۱۰۱]
 
در سال ۲۰۱۴، حزب‌الله ایده کمک لبنان در مداخله به رهبری آمریکا در عراق علیه داعش را رد کرد و استدلال کرد که ممکن است به سلطه ایالات متحده در منطقه یا «جایگزینی تروریسم با اشغال آشکار ایالات متحده» منجر شود.[۱۰۲] در طول جنگ علیه داعش در عراق و سوریه، محور مقاومت متحدتر شد و ائتلاف ۴+۱ را تشکیل داد که یک ائتلاف همکاری نظامی مشترک با ایران، عراق، سوریه، روسیه و حزب‌الله لبنان بود.[۱۰۳] ائتلاف در بسیاری از نبردها در جنگ داخلی سوریه از یکدیگر حمایت کردند، مانند در استان حما، پالمیرا، حلب و استان ادلب. نیروی هوایی روسیه از پایگاه‌های هوایی ایران برای سوخت‌گیری استفاده کرده است، به ویژه پایگاه هوایی همدان.[۱۰۴]
این محور پس از تصرف تقریباً یک سوم عراق توسط داعش در سال ۲۰۱۴ به مبارزان اصلی علیه داعش تبدیل شد. به گزارش ''لس‌آنجلس تایمز''، آمرلی اولین شهری بود که به‌طور موفقیت‌آمیز در برابر حمله داعش مقاومت کرد و به خاطر همکاری غیرمعمول بین نیروهای عراقی و کردی، شبه‌نظامیان شیعه تحت حمایت ایران و هواپیماهای جنگی ایالات متحده تأمین شد.
فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قاسم سلیمانی، ادعا کرد: «مقاومت دولت‌های عراق و سوریه و پایداری ارتش‌ها و جوانان این دو کشور … نقش مهمی در برگرداندن این رویداد خطرناک ایفا کرد … [می‌توانم اعلام کنم] پایان حکومت این موجودیت نفرین شده شریر، پس از عملیات آزادسازی ابو کمال، به عنوان آخرین دژ داعش، پایین آوردن پرچم این گروه تروریستی ساخته شده توسط آمریکا و صهیونیست و برافراشتن پرچم سوریه».[۱۰۵]
 
==روابط با سایر کشورها==
در سال ۲۰۱۲، حزب‌الله نیروهایی را برای حمایت از نیروهای دولتی سوریه علیه شورشیان ارتش آزاد سوریه، القاعده و داعش اعزام کرد. در سال ۲۰۱۳، ایران شروع به اعزام نیروهایی برای حمایت از دولت سوریه علیه شورشیان و دیگر جناح‌ها کرد. در هر دو مورد، دولت عراق حمایت کرد و حتی داوطلبانی برای پیوستن به میدان‌های نبرد در سوریه داشت. همچنین، نیروهای حشد شعبی که در سال ۲۰۱۴ تأسیس شد، به نیروی اصلی در مبارزه با داعش در عراق تبدیل شد.
===روابط با روسیه===
 
تلاش روسیه برای گسترش نقش خود در خاورمیانه با روابطش با محور مقاومت در هم تنیده است. جلوگیری از نفوذ آمریکا و تغییر رژیم در سوریه جزء اهداف مشترک روسیه و محور مقاومت محسوب می گردید.
همچنین ببینید: مداخله حزب‌الله در جنگ داخلی سوریه
از سال ۲۰۱۵، اقدام روسیه در جنگ داخلی سوریه در حمایت از دولت اسد شروع شد. گفته می‌شود که این مداخله با سفر قاسم سلیمانی به مسکو آغاز شد، جایی که او از مسکو خواست تا به‌طور مستقیم از دولت سوریه در برابر نیروهای تروریستی و تکفیری حمایت کند.[۱۰۷]
 
==جمع بندی==
در سال ۲۰۱۴، حزب‌الله ایده کمک لبنان در مداخله به رهبری آمریکا در عراق علیه داعش را رد کرد و استدلال کرد که ممکن است به سلطه ایالات متحده در منطقه یا «جایگزینی تروریسم با اشغال آشکار ایالات متحده» منجر شود. در طول جنگ علیه داعش در عراق و سوریه، محور مقاومت متحدتر شد و ائتلاف ۴+۱ را تشکیل داد که یک ائتلاف همکاری نظامی مشترک با ایران، عراق، سوریه، روسیه و حزب‌الله لبنان بود. ائتلاف در بسیاری از نبردها در جنگ داخلی سوریه از یکدیگر حمایت کردند، مانند در استان حما، پالمیرا، حلب و استان ادلب. نیروی هوایی روسیه از پایگاه‌های هوایی ایران برای سوخت‌گیری استفاده کرده است، به ویژه پایگاه هوایی همدان.
مقاومت به معنای یک محور  به معنای گردهم آوردن منابع، قدرت، ائتلاف، اتحاد یا هماهنگ سازی مواضع کشورها، گروه‌ها یا جوامع اسلامی، در برابر نظام سلطه و قدرت‌های اصلی آن، به‌ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سطح منطقه و با محوریت مسئله فلسطین و مقاومت در برابر تجاوزات و اشغالگری و توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی می باشد( صفوی، 1400، خبرگزاری فارس)
 
جلوگیری از شکل گیری دولتهای تکفیری و تروریستی در منطقه غرب آسیا ، ممانعت از به فراموشی سپرده شدن اشغال فلسطین و مشخص شدن ماهیت ضد انسانی و تروریستی اسرائیل برای افکار عمومی جهان از جمله دستاوردهای محور مقاومت محسوب می شود.  
فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قاسم سلیمانی، ادعا کرد: «مقاومت دولت‌های عراق و سوریه و پایداری ارتش‌ها و جوانان این دو کشور … نقش مهمی در برگرداندن این رویداد خطرناک ایفا کرد … [می‌توانم اعلام کنم] پایان حکومت این موجودیت نفرین شده شریر، پس از عملیات آزادسازی ابو کمال، به عنوان آخرین دژ داعش، پایین آوردن پرچم این گروه تروریستی ساخته شده توسط آمریکا و صهیونیست و برافراشتن پرچم سوریه».
==جستارهای وابسته==
 
* اتحاد عربی–اسرائیلی
'''روابط با سایر کشورها'''
* محور شرارت
 
* ائتلاف روسیه–سوریه–ایران–عراق
'''روابط با روسیه'''
* هلال شیعی
 
* مداخله خارجی در جنگ داخلی سوریه
همچنین ببینید: روابط ایران و روسیه
* جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
 
* درگیری ایران و اسرائیل در طول جنگ داخلی سوریه
تلاش روسیه برای گسترش نقش خود در خاورمیانه با روابطش با محور مقاومت به رهبری ایران در هم تنیده است. این یک اتحاد استراتژیک معنادار نیست، اما روسیه و ایران در حفظ دولت بشار اسد در سوریه منافع مشترکی دارند، جایی که روسیه پایگاه‌های نظامی دارد (مانند پایگاه هوایی حمیمیم و طرطوس). هر دو کشور به دنبال جلوگیری از نفوذ آمریکا و تغییر رژیم در سوریه هستند، که معتقدند قدرت خود را در منطقه به چالش می‌کشد و ممکن است به تغییر رژیم در ایران منجر شود.
* درگیری نیابتی ایران و عربستان سعودی
 
==منابع==
از سال ۲۰۱۵، مداخله روسیه در جنگ داخلی سوریه در حمایت از دولت اسد صورت گرفته است. گفته می‌شود که این مداخله با سفر قاسم سلیمانی به مسکو آغاز شد، جایی که او از مسکو خواست تا به‌طور مستقیم از رژیم در برابر نیروهای مخالف سوری حمایت کند. روسیه حمایت هوایی از رژیم و نیروهای تحت حمایت ایران در سوریه ارائه کرده است.
 
با این حال، علیرغم همکاری با ایران در سوریه، روسیه روابط نزدیکی با اسرائیل و کشورهای عربی خلیج فارس حفظ کرده است و به دنبال عادی‌سازی روابط بین ایران و عربستان سعودی بوده است. روسیه به حملات هوایی مکرر اسرائیل در داخل سوریه اجازه داده است.
 
در جریان جنگ اسرائیل و حماس، روسیه هم حمله حماس و هم پاسخ اسرائیل را محکوم کرد، اما سرگئی لاوروف، وزیر امور خارجه روسیه گفت که اهداف اسرائیل در غزه مشابه اهداف روسیه در تهاجم به اوکراین است.
 
'''روابط با افغانستان'''
 
همچنین ببینید: روابط افغانستان و ایران
 
ایران به حمایت از طالبان در طول جنگ در افغانستان متهم شده است. علی‌اکبر ولایتی و حسن کاظمی قمی ادعا می‌کنند که امارت اسلامی افغانستان به رهبری طالبان نیز بخشی از محور مقاومت ایران است. با این حال، اسماعیل قاآنی فرمانده نیروی قدس معتقد است که دولت طالبان «دوست ایران نیست».
 
'''تحلیل'''
 
محور به عنوان «سست» توصیف شده است، که منجر به مسائلی مانند نادیده گرفتن توصیه‌های ایران توسط حوثی‌ها در تلاش برای تصرف یمن، و حمله حماس در ۷ اکتبر به اسرائیل بدون هماهنگی شده است. واکنش محور به حملات اخیر، از جمله تلفات قابل توجه حزب‌الله در درگیری با اسرائیل، به عنوان ضعیف و پراکنده توصیف شده است.
 
با تلاش حماس برای بقا و تضعیف شدید حزب‌الله، گفته می‌شود که ایران یک جزء حیاتی از استراتژی بازدارندگی خود را از دست داده است.
 
در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۴ (۵ آبان ۱۴۰۳)، اسرائیل سه موج حملهٔ هوایی با نام عملیات روزهای پاسخ به ایران انجام داد. به گزارش ''اکونومیست''، حملات اسرائیل «شکست دکترین امنیت ملی ایران» را نشان داد که برای دهه‌ها توسط رهبر فعلی خامنه‌ای دنبال می‌شد. او اکنون در حالی که با نارضایتی داخلی از سیاست خارجی ایدئولوژی‌محور خود مواجه است، با یک نقطه عطف حیاتی در مورد استراتژی‌های جایگزین روبرو است، که شعار اعتراضی «نه غزه، نه لبنان، جانم فدای ایران» در ایران گواه آن است. این مقاله می‌گوید که جانشین خامنه‌ای «تصمیم خواهد گرفت که آیا به جنگ انتخابی که ایران را برای دهه‌ها فقیر کرده و اکنون برای اولین بار از دهه ۱۹۸۰ آن را مورد حمله یک کشور دشمن قرار داده است، ادامه دهد یا خیر.»

نسخهٔ کنونی تا ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۵، ساعت ۰۷:۳۷

محور مقاومت
محور المقاومة
رهبران
گروه(ها)
مناطق فعالیتایران، عراق، لبنان، غرب و شمال غربی یمن، فلسطین بخصوص نوار غزه
سابق:
سوریه
ایدئولوژیصهیونیسم‌ستیزی
آمریکاستیزی
اسلام‌گرایی شیعه
امپریالیسم‌ستیزی
خمینیسم
جهادگرایی
غرب‌ستیزی
جایگاه سیاسیخیمه بزرگ
وضعیتاتحاد نظامی غیررسمی فعال
متحدان
مخالفانمخالفان دولتی:
پرونده:Flag of Bahrain.svg بحرین
پرونده:Flag of Israel.svg اسرائیل
پرونده:Flag of the Syrian revolution.svg سوریه
پرونده:Flag of Palestine.svg فلسطین
پرونده:Flag of the United States.svg ایالات متحده آمریکا
پرونده:Flag of Yemen.svg یمن
مخالفان غیردولتی:
پرونده:Islamic State flag.svg داعش
پرونده:Flag of Jihad.svg القاعده
پرونده:Flag of the People's Mujahedin of Iran.svg سازمان مجاهدین خلق ایران
مخالفان سابق:
پرونده:Flag of Iraq (1963-1991).svg عراق بعثی (تا ۲۰۰۳)
پرونده:Flag of Egypt.svg مصر (۲۰۱۱–۲۰۱۳)
پرونده:Flag of Qatar.svg قطر (تا ۲۰۱۷)
پرونده:Flag of Saudi Arabia.svg عربستان سعودی (تا ۲۰۲۳)
پرونده:Flag of the United Arab Emirates.svg امارات متحده عربی (تا ۲۰۱۸)
پرونده:Flag of Syria (2025-).svg اپوزیسیون سوریه (۲۰۱۱–۲۰۲۴)
درگیری‌ها و جنگ‌ها

محور مقاومت[۱۵] (به عربی: محور المقاومة)، اصطلاحی برای اشاره به شبکه‌ای از داوطلبان مردمی ضد اشغال و تروریسم ،گروه‌های سیاسی عمدتا مسلمان و برخی دولتهای منطقه غرب آسیا است.[۱۶][۱۷] مخالفت با اشغال فلسطین توسط اسرائیل ، جلوگیری از تشکیل دولتهای تروریستی – تکفیری در غرب آسیا و ایستادگی در مقابل سیاستهای سلطه طلبانه آمریکا در غرب آسیا از مهمترین خصوصیات مشترک بازیگران عضو محور مقاومت می باشد .آمریکا، اکثر این گروه‌ها را به‌عنوان سازمان‌های تروریستی طبقه‌بندی کرده است.[۱۶]

حزب‌الله لبنان که در دهه ۱۹۸۰ میلادی با هدف ایستادگی در مقابل اشغالگری اسرائیل در لبنان پدید آمد، یکی از برجسته‌ترین اعضای این محور است.[۱۶] گروه‌های مهم دیگر این ائتلاف شامل گروه حماس،[۱۶][۱۷][۱۸] جهاد اسلامی فلسطین،[۱۷] و گروه‌های مبارز عراقی هستند.[۱۶][۱۷][۱۸]دولت سوریه تا زمان روی کار آمدن گروه تحریر الشام (8 دسامبر ۲۰۲۴ میلادی) ، در کنار دولت انقلابی یمن (جنبش انصارالله یمن)[۱۷][۱۸]و دولت جمهوری اسلامی ایران از جمله دولتهای عضو این محور محسوب می شدند.[۱۶] با سقوط دولت بشار اسد ، سوریه عملا از محور مقاومت خارج شد.[۱۹]

محور مقاومت با هدف هماهنگی به منظور حمایت از مردم فلسطین و مقابله با اشغالگری تشکیل شده است.[۱۶][۱۸] این ائتلاف همچنین از تثبیت حکومت داعش در سوریه و تشکیل حکومت توسط این گروه تکفیری در عراق جلوگیری نموده و حملاتی علیه نیروهای آمریکایی در عراق[۱۹] انجام داده و با گروه‌های مسلح سلفی سنی مانند القاعده و النصره مخالف است.[۲۰]

تاریخچه

ریشه‌شناسی

گرچه اصطلاح مقاومت سابقه ای دیرین در تاریخ بشر دارد ، لیکن با تشکیل حزب الله لبنان در سال 1982 تحت عنوان مقاومت اسلامی در لبنان، این اصطلاح به صورت رسمی به ادبیات سیاسی منطقه وارد شد . البته اصطلاح «محور مقاومت » برای اولین بار توسط روزنامه لیبیایی الزحف الاخضر در پاسخ به ادعای رئیس‌جمهور آمریکا جورج دبلیو بوش مبنی بر اینکه ایران، عراق و کره شمالی یک محور شرارت را تشکیل می‌دهند، استفاده شد. این روزنامه در مقاله سال ۲۰۰۲ خود، تحت عنوان «محور شرارت یا محور مقاومت»، گفت «تنها وجه مشترک بین ایران، عراق و کره شمالی مقاومت آنها در برابر هژمونی آمریکا است».[۳۲][۳۳] روزنامه ایرانی جمهوری اسلامی به دنبال آن در سال ۲۰۰۴ نوشت: «اگر خط شیعیان عراق نیاز به پیوند، اتحاد و تحکیم دارد، این وحدت باید بر محور مقاومت و مبارزه با اشغالگران تحقق یابد.»[۳۴]

در سال ۲۰۰۶، وزیر کشور فلسطین، سعید صایم، در مصاحبه‌ای با شبکه تلویزیون العالم از این اصطلاح برای اشاره به اهداف سیاسی مشترک بین اعراب در مخالفت با اسرائیل یا ایالات متحده استفاده کرد. با اشاره به تعداد زیاد پناهندگان فلسطینی در سوریه، صایم اظهار داشت: «سوریه نیز یک کشور اسلامی عربی است و نیز هدف آمریکایی‌ها و صهیونیست‌ها قرار گرفته است؛ بنابراین، ما در سوریه، ایران، حزب‌الله و حماس یک محور مقاومت در برابر این فشارها می‌بینیم.»[۳۵]

اصطلاح «محور مقاومت» به زودی در اوت ۲۰۱۰ استفاده شد.[۳۶] پس از دو سال، علی‌اکبر ولایتی، مشاور ارشد امور خارجی رهبر جمهوری اسلامی ایران، از این اصطلاح استفاده کرد و گفت:[۳۷] «زنجیره مقاومت در برابر اسرائیل توسط ایران، سوریه، حزب‌الله، دولت جدید عراق و حماس از شاهراه سوریه می‌گذرد… سوریه حلقه طلایی زنجیره مقاومت در برابر اسرائیل است.»

این عبارت دوباره در اوت ۲۰۱۲ در جریان دیدار بین رئیس‌جمهور سوریه بشار اسد و دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، سعید جلیلی، در مورد جنگ داخلی سوریه استفاده شد.[۳۸] جلیلی گفت:[۳۷]

«آنچه در سوریه اتفاق می‌افتد یک مسئله داخلی نیست، بلکه درگیری میان محور مقاومت و دشمنانش در منطقه و جهان است. ایران به هیچ شکلی شکستن محور مقاومت را که سوریه بخش ذاتی آن است، تحمل نخواهد کرد.»

تأسیس

در پی انقلاب اسلامی ایران در سال ۱۳۵۷، برخی از بنیان‌گذاران سپاه پاسداران انقلاب اسلامی مانند محمد منتظری (که توسط فتح فلسطین در جنوب لبنان آموزش دیده بود و روابط نزدیکی با لیبی قذافی داشت) و مصطفی چمران (که به کوبا سفر کرده بود و تحت تأثیر بین‌المللی‌گرایی انقلابی قرار گرفته بود) تلاش کردند تا آنچه که اغلب به عنوان «انترناسیونال اسلامی» نامیده می‌شود، ایجاد کنند،[۳۹] با استفاده از مفاهیم علی شریعتی و امام خمینی دربارهٔ «همبستگی مستضعفان».[۴۰]

منتظری و چمران، به همراه علی‌اکبر محتشمی‌پور، سفیر ایران در سوریه از سال ۱۹۸۲، دپارتمان جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی را به عنوان بخشی از سازمان انقلابی توده‌های جمهوری اسلامی ایجاد کردند که هدف آن گردآوری فعالیت‌های حزب الدعوه اسلامی عراق و سازمان بدر با جنبش‌های امل و حزب‌الله لبنان بود.[۴۱] دپارتمان جنبش‌های آزادی‌بخش اسلامی به عنوان نقطه شروع آنچه که بعدها به عنوان محور مقاومت شناخته شد، تلقی می‌شود.[۴۲]

پس از سخنرانی نماز جمعه ۷ ژوئن ۱۹۹۶ سید علی خامنه‌ای که در آن اعلام کرد «جنبش جدید باید به همه قاره‌ها و همه کشورها برسد»، مهدی چمران، رئیس اطلاعات خارجی ایران و برادر مصطفی چمران، در ۲۱ ژوئن ۱۹۹۶ در تهران کنفرانسی با شعار «حزب‌الله بین‌الملل» سازماندهی کرد. این گردهمایی اعضای حزب‌الله، حماس، جهاد اسلامی فلسطین، جبهه خلق برای آزادی فلسطین، پ‌ک‌ک کردستان، جهاد اسلامی مصر و جنبش تغییر اسلامی در خلیج فارس را به نمایش گذاشت که توافق کردند منابع مالی خود را متحد کرده و آموزش‌ها را در حدود ۳۰ کشور استاندارد کنند تا «قابلیت همکاری» را ایجاد کنند.[۴۳] شرکت‌کنندگان تعهد کردند که اختلافات ایدئولوژیک و فرقه‌ای را کنار بگذارند تا با اسرائیل و ایالات متحده مبارزه کنند.[۴۴]

سید علی خامنه‌ای در پیامی خطاب به دانش جویان آمریکایی حامی فلسطین، آنها را بخشی از جبهه مقاومت معرفی کرد.[۴۵]

تکامل

در ابتدا، این اتحاد شامل دولت سوریه و حزب‌الله لبنان بود. سال‌ها بعد، ایران که قبلاً با سوریه و حزب‌الله به شدت همسو بود، روابط قوی‌تری بین این سه ایجاد کرد و محور تقویت شد. گروه های داوطلب مردمی عراقی و یمنی با توجه به باورهای اعتقادی خود مبنی بر لزوم حمایت از مردم فلسطین و مبارزه با اشغال و سلطه بیگانگان به عنوان جدیدترین اعضای این اتحاد وارد شدند.[۴۶] پس از ورود روسیه در جنگ نظام سیاسی سوریه با گروه های تکفیری و تروریستی داخلی و خارجی، تعداد زیادی پوستر با تصاویر نصرالله، اسد، خامنه‌ای و رئیس‌جمهور روسیه ولادیمیر پوتین ظاهر شدند که با یک زیرنویس عربی به معنای «مردانی که به جز خدا به کسی تعظیم نمی‌کنند» همراه است. این پوسترها به گفته The Hill نشان‌دهنده یک محور مقاومت منطقه‌ای نوظهور دیگر هستند.[۴۷]

اعضا

ایران

ایران بعد از پیروزی انقلاب اسلامی با شعار نه شرقی و نه غربی در سیاست خارجی و اتخاذ سیاست ضد امپریالیستی و ضد اشغالگری و ایستادگی در هشت سال جنگ تحمیلی رژیم بعث عراق و اعلام حمایت از مستضعفین و نهضت های آزادی بخش در قانون اساسی خود به کانون توجه دولتها و ملت های آزادی طلب ،ضد ظلم و مقاوم تبدیل شد .

سید علی خامنه‌ای بارها دولت جمهوری اسلامی را به عنوان یک «دولت مقاومت» (یعنی در برابر نفوذ غرب و اسرائیل) تعریف کرده است.[۵۱]

تشکیل نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی با دستور رهبر انقلاب اسلامی در سال 1368 در واقع بسترسازی برای حمایت از نهضت های آزادی بخش و معتقد به فرهنگ مقاومت در برابر اشغالگری ، تجاوز و اشغال بوده است.

افق نگاه رهبر انقلاب در ارتباط با محور مقاومت محدود به جوامع اسلامی نیست. سید علی خامنه ای در دیدار با رئیس‌جمهور کوبا، میگل دایاز-کانل، در دسامبر ۲۰۲۳ گفت که ظرفیت‌های سیاسی و اقتصادی ایران و کوبا باید برای تشکیل ائتلافی علیه «قلدری» ایالات متحده و متحدان غربی‌اش استفاده شود تا موضعی «مشترک و مؤثر» در مسائل مهم جهانی مانند مسئله فلسطین اتخاذ شود.[۵۴]

قاسم سلیمانی فرمانده شهید نیروی قدس نقش مهمی در نبرد محور مقاومت با داعش در عراق و سوریه ایفا کرد. دستاوردهای سلیمانی منجر به تقویت محور مقاومت و تاثیر گذاری آن گردید. .[۵۳]

سوریه

دولت سوریه در دوران ریاست جمهوری حافظ اسد و بعد از آن بشار اسد، همواره در خط مقدم حمایت از مردم فلسطین و مبارزه با اشغالگری اسرائیل بوده است . اشغال منطقه جولان توسط اسرائیل و نیز تعصب عربی و باورهای اسلامی روسای جمهور سوریه از جمله دلایل سیاستهای ضد اسرائیلی سوریه محسوب می شود که باعث همراهی آنها با حزب الله لبنان در ایستادگی و مبارزه مقابل اسرائیل شده بود. به گفته جوبین گودارزی، استادیار و پژوهشگر دانشگاه وبستر، اتحاد ایران و سوریه که در سال ۱۹۷۹ شکل گرفت، برای ظهور و تداوم محور مقاومت اهمیت زیادی دارد. هر دو کشور در مکان‌های کلیدی خاورمیانه قرار دارند و در سه دهه گذشته بر سیاست‌های خاورمیانه تأثیر گذاشته‌اند. همچنین، این اتحاد به عنوان یک اتحاد پایدار در نظر گرفته می‌شود که به مدت ۳۴ سال «علی‌رغم چالش‌های زیادی که با آن مواجه بوده و تنش‌های دوره‌ای در رابطه» ادامه داشته است.[۳۷] این محور به عنوان تغییر دهنده «تعادل استراتژیک در خاورمیانه» با کمک به رهبر سوریه بشار اسد برای باقی ماندن در قدرت و حمایت از جنایات جنگی او علیه غیرنظامیان سوری توصیف شده است.[۵۵] خبرگزاری دولتی سوریه، سانا، اعلام کرده است که دو دولت دربارهٔ «رابطه همکاری استراتژیک» و «تلاش‌های برخی کشورهای غربی و متحدانشان برای ضربه زدن به محور مقاومت با هدف قرار دادن سوریه و حمایت از تروریسم در آنجا» بحث کرده‌اند.[۵۹] در حال حاضر پس از سقوط دولت بشار اسد در سوریه، ارتباط این کشور با محور مقاومت به حالت تعلیق در آمده و اسرائیل با حملات گسترده به بخشهای مختلف سوریه ، ضمن اشغال بخشهایی از خاک سوریه به عنوان منطقه حائل جولان، زیر ساخت های این کشور را مورد هدف قرار داده و با حمایت از دروزی ها برخی اقدامات در راستای تجزیه سوریه انجام داده است.

حزب‌الله

حزب‌الله یا مقاومت اسلامی لبنان گروهی سیاسی و نظامیِ شیعه در لبنان است که در سال ۱۹۸۲م همزمان با حمله اسرائیل به لبنان و به منظور مقابله با اسرائیل و با ابهره گیری از حمایت های ایران تأسیس شد. این حزب فعالیت بر ضد اسرائیل را با عملیات‌های استشهادی آغاز کرد. سپس توان نظامی خود را افزایش داد و با موشک کاتیوشا و جنگ‌های چریکی، به مقابله با اسرائیل پرداخت. تا کنون (۲۰۲۴) چندین بار میان حزب‌الله و اسرائیل درگیری نظامی درگرفته که از جمله ‌آن‌ها جنگ ۳۳روزه است. این جنگ را اسرائيل با هدف خلع‌سلاح حزب‌الله و آزادسازی دو نظامی‌اش آغاز کرد که در عملیات حزب‌الله با نام الوعد الصادق به اسارت حزب‌الله درآمده بودند. همچنین پس از عملیات طوفان‌الاقصیٰ در پی حمایت حزب‌الله از حماس و مردم نوار غَزّه، درگیری‌های میان ارتش رژیم صهیونیستی و نیروهای حزب‌الله لبنان تشدید شد، در این تنش‌ها حزب‌الله با هدف توقف کشتار مردم غزه توسط اسرائیل، اهداف نظامی در شمال سرزمین‌های اشغالی را هدف قرار می‌داد، اسرائیل نیز تعدادی از اعضا و فرماندهان حزب‌الله از جمله سید حسن نصرالله دبیرکل حزب‌الله را ترور کرد. پیش از سید حسن نصرالله، سید عباس موسوی دبیرکل این حزب را بر عهده داشت او نیز توسط رژیم صهیونیستی ترور شده بود. نعیم قاسم در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۴م و حدود یک ماه پس از شهادت سید حسن نصرالله سومین دبیرکل حزب‌الله شد.

گروه‌های عراقی

گروه های داوطلب مسلح مردمی پس از تهاجم ایالات متحده به عراق در سال ۲۰۰۳ در این کشور ظهور کردند. این گروه‌ها زمانی که به عنوان یک جبهه جمعی برای مقابله با گروه تروریستی داعش سازماندهی شدند، به‌طور تصاعدی قوی‌تر شدند.[۷۸] این گروه‌های مردمی، شامل گروه های کتائب حزب‌الله، حرکة حزب‌الله النجباء، کتائب سیدالشهدا، انصارالله الاوفیاء و دیگر گروه‌ها هستند.

آن‌ها با سازماندهی بصورت یک جبهه مشترک تحت عنوان حشدالشعبی، برای مقابله با گروه تروریستی داعش، بتدریج قدرت و نفوذ بیشتری پیدا کردند.[۷۹] این گروه‌ها همچنین بر حمله به نیروهای آمریکایی در عراق و سوریه به دلیل حمایت واشینگتن از اسرائیل متمرکز هستند.[۸۰] در سال 2013 داعش با اشغال رمادی، فلوجه، موصل، تکریت بر 56 هزار کیلومتر از خاک عراق و 4.5 میلیون شهروند عراق مسلط شد. با شبیخون داعش به موصل در 10 ژوئن 2014، «نوری مالکی» در تماسی تلفنی با ابومهدی المهندس، از وی خواست تا از ایران درخواست کمک کند . مالکی هرگونه تاخیر در ارسال تجهیزات نظامی و اعزام مستشاران نظامی ایرانی را به منزله شمارش ساعت صفر سقوط بغداد اعلام می کند. ابومهدی بلافاصله در تماسی با حاج قاسم سلیمانی، فرمانده وقت نیروی قدس با تشریح اوضاع، از تشکیل جلسه ای در منزلش در بغداد خبر داد. در ژوئن 2014 سردار شهید سلیمانی با سفر به عراق در نشست مشترک فرماندهان سپاه بدر و مستشاران نظامی اعزامی از ایران حضور یافت. سردار سلیمانی در این جلسه با اشاره به تجربیات خود در مقابله با گروهک‌ها در خلال جنگ تحمیلی پیشنهاد تشکیل نیروی مردمی را ارائه داد. هیئت وزیران عراق به ریاست مالکی در 10 ژوئن 2014 طی بیانیه‌ای از جذب نیروهای داوطلب برای تشکیل بسیج مردمی خبر داد. در نتیجه نیروهای موسوم به «حشد شعبی» به فرماندهی حاج ابومهدی به سرعت سازماندهی و راهی جبهه های نبرد با تروریسم تکفیری شدند.آیه‌الله «سید علی سیستانی»، مرجعیت عالی نجف در 13 ژوئن 2014 در فتوایی مبارزه با داعش را واجب کفایی اعلام کردند.همزمان حاج قاسم سلیمانی بلافاصله با همراهی ابومهدی المهندس راهی منطقه الدجیل شد تا مانع از حرکت داعش به سمت بغداد شوند. فرمانده سپاه قدس در ادامه با سازماندهی نیروهای بسیج مردمی و محور مقاومت، مانع از سقوط بغداد و عتبات مقدسه شد. ( خبرگزاری تسنیم، 1403/10/11/3229847https://www.tasnimnews.com/fa/news/)

انصار الله یمن

جنبش انصارالله یمن یا حوثی‌ها جنبشی سیاسی مذهبی از زیدی‌های یمن است که در سال ۱۹۹۰م تأسیس شد و هم اکنون اداره پایتخت و بخش‌هایی از این کشور را در اختیار دارد. انصارالله را متأثر از انقلاب اسلامی ایران و افکار امام خمینی می‌دانند. تشکیل حکومت حوثی‌ها، امتداد حکومت امامیه زیدیه در یمن به شمار رفته است که در قرن سوم هجری تشکیل گردید و بیش از هزار و صد سال ادامه داشت. تقابل این جنبش با آمریکا و هم‌پیمانی دولت یمن با آمریکا، موجب بروز درگیری بین انصارالله و دولت یمن گردید. این جنبش در نخستین درگیری با دولت یمن، حسین الحوثی بنیان‌گذار خود را از دست داد. با آغاز بیداری اسلامی، حوثی‌ها کنترل صنعا پایتخت یمن را به دست گرفتند. عربستان سعودی در پوشش ائتلاف عربی برای بازپس‌گیری مناطق تحت کنترل انصارالله، این جنبش را مورد هدف قرار داد که با مقاومت این جنبش ناکام ماند. عبدالملک الحوثی، فرمانده جنبش حوثی در یمن، در ۱۰ اکتبر ۲۰۲۳ اعلام کرد که این سازمان در صورت دخالت ایالات متحده در درگیری غزه، با استفاده از موشک‌ها و پهپادها و سایر اقدامات نظامی تلافی خواهد کرد.[۸۲] در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳، یمن کمپین موشکی و پهپادی خود را علیه اسرائیل آغاز کرد که در آن ناوشکن نیروی دریایی ایالات متحده سه موشک کروز زمین به زمین و چندین پهپاد را که به سمت اسرائیل می‌رفتند، سرنگون کرد. این اولین اقدام حوثی‌ها در یمن علیه اسرائیل بود. انصارالله همچنین در پاسخ به حملات اسرائیل به غزه و کشتار غیرنظامیان فلسطینی، اهدافی را در فلسطین اشغالی و نیز کشتی‌های متعلق به اسرائیل را در دریای سرخ و خلیج عدن هدف قرار می‌داد. این جنبش در لیست تروریسم شورای امنیت و برخی کشورهای عربی و آمریکا قرار دارد. در حال حاضر انصارلله یمن یکی از ارکان مهم محور مقاومت محسوب می شود.

گروه‌های فلسطینی

با توجه به اینکه حمایت از مردم فلسطین و مبارزه با اشغالگری اسرائیل از اهداف اساسی و فلسفه تشکیل محور مقاومت محسوب می شود ، لذا گروه های مردمی و جهادی فلسطین اعم از حماس، جهاد اسلامی ، جبهه خلق برای آزادی فلسطین و سایر گروه های معتقد به لزوم مقاومت در برابر اشغال و تجاوز اسرائیل عضو محور مقاومت محسوب می شوند.

مخالفان

اسرائیل ، آمریکاو گروه های تروریستی تکفیری از جمله داعش مهمترین مخالفان محور مقاومت محسوب می شوند.

اسرائیل

بعد از حمله حماس به اسرائیل در ۷ اکتبر ۲۰۲۳، حزب‌الله لبنان، انصارالله یمن، مقاومت اسلامی در عراق و دیگر جناح‌ها در سوریه حملات پهپادی و موشکی به اسرائیل انجام داده‌اند. حزب‌الله عملیات خود علیه اسرائیل را در ۸ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد، در حالی که یمن عملیات خود را در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۳ آغاز کرد و مقاومت اسلامی عراق عملیات خود را در ۲ نوامبر ۲۰۲۳ آغاز کرد. در آوریل ۲۰۲۴، ایران با حمایت جناح‌های خود در پاسخ به حمله هوایی اسرائیل به کنسولگری سفارت ایران در دمشق، حمله موشکی و پهپادی به اسرائیل انجام داد.

نعیم قاسم، معاون دبیرکل حزب‌الله لبنان، در ۱۷ مهر ۱۴۰۳ در دومین سخنرانی خود پس از ترور حسن نصرالله اعلام کرد که جنگ با اسرائیل جنگ فلسطینیان است و محور مقاومت تنها از این جنگ حمایت می‌کند، اما این جنگ آنها نیست:[۱۵] «این نبرد آنطور که بنیامین نتانیاهو نخست‌وزیر اسرائیل به تصویر کشیده است، نبرد برای نفوذ ایران نیست، بلکه نبردی است برای کمک به فلسطینی‌ها برای آزادسازی سرزمین‌شان از اشغالگران صهیونیستی است و ایران و حزب‌الله به فلسطینی‌ها برای تحقق آرمان‌شان به آنها کمک می‌کنند.»

داعش

محور مقاومت پس از تصرف تقریباً یک سوم عراق توسط داعش در سال ۲۰۱۴ به مبارزان اصلی علیه داعش تبدیل شد.[۹۸] به گزارش لس‌آنجلس تایمز، آمرلی اولین شهری بود که به‌طور موفقیت‌آمیز در برابر حمله داعش مقاومت کرد و به خاطر همکاری غیرمعمول بین نیروهای عراقی و کردی، شبه‌نظامیان شیعه تحت حمایت ایران و هواپیماهای جنگی ایالات متحده تأمین شد.[۹۹] در سال ۲۰۱۲، حزب‌الله نیروهایی را برای حمایت از نیروهای دولتی سوریه علیه شورشیان ارتش آزاد سوریه، القاعده و داعش اعزام کرد. در سال ۲۰۱۳، ایران شروع به اعزام نیروهایی برای حمایت از دولت سوریه علیه شورشیان و دیگر جناح‌ها کرد. در هر دو مورد، دولت عراق حمایت کرد و حتی داوطلبانی برای پیوستن به میدان‌های نبرد در سوریه داشت.[۱۰۰] همچنین، نیروهای حشد شعبی که در سال ۲۰۱۴ تأسیس شد، به نیروی اصلی در مبارزه با داعش در عراق تبدیل شد.[۱۰۱] در سال ۲۰۱۴، حزب‌الله ایده کمک لبنان در مداخله به رهبری آمریکا در عراق علیه داعش را رد کرد و استدلال کرد که ممکن است به سلطه ایالات متحده در منطقه یا «جایگزینی تروریسم با اشغال آشکار ایالات متحده» منجر شود.[۱۰۲] در طول جنگ علیه داعش در عراق و سوریه، محور مقاومت متحدتر شد و ائتلاف ۴+۱ را تشکیل داد که یک ائتلاف همکاری نظامی مشترک با ایران، عراق، سوریه، روسیه و حزب‌الله لبنان بود.[۱۰۳] ائتلاف در بسیاری از نبردها در جنگ داخلی سوریه از یکدیگر حمایت کردند، مانند در استان حما، پالمیرا، حلب و استان ادلب. نیروی هوایی روسیه از پایگاه‌های هوایی ایران برای سوخت‌گیری استفاده کرده است، به ویژه پایگاه هوایی همدان.[۱۰۴] فرمانده وقت نیروی قدس سپاه پاسداران انقلاب اسلامی، قاسم سلیمانی، ادعا کرد: «مقاومت دولت‌های عراق و سوریه و پایداری ارتش‌ها و جوانان این دو کشور … نقش مهمی در برگرداندن این رویداد خطرناک ایفا کرد … [می‌توانم اعلام کنم] پایان حکومت این موجودیت نفرین شده شریر، پس از عملیات آزادسازی ابو کمال، به عنوان آخرین دژ داعش، پایین آوردن پرچم این گروه تروریستی ساخته شده توسط آمریکا و صهیونیست و برافراشتن پرچم سوریه».[۱۰۵]

روابط با سایر کشورها

روابط با روسیه

تلاش روسیه برای گسترش نقش خود در خاورمیانه با روابطش با محور مقاومت در هم تنیده است. جلوگیری از نفوذ آمریکا و تغییر رژیم در سوریه جزء اهداف مشترک روسیه و محور مقاومت محسوب می گردید. از سال ۲۰۱۵، اقدام روسیه در جنگ داخلی سوریه در حمایت از دولت اسد شروع شد. گفته می‌شود که این مداخله با سفر قاسم سلیمانی به مسکو آغاز شد، جایی که او از مسکو خواست تا به‌طور مستقیم از دولت سوریه در برابر نیروهای تروریستی و تکفیری حمایت کند.[۱۰۷]

جمع بندی

مقاومت به معنای یک محور به معنای گردهم آوردن منابع، قدرت، ائتلاف، اتحاد یا هماهنگ سازی مواضع کشورها، گروه‌ها یا جوامع اسلامی، در برابر نظام سلطه و قدرت‌های اصلی آن، به‌ویژه پس از پیروزی انقلاب اسلامی ایران، در سطح منطقه و با محوریت مسئله فلسطین و مقاومت در برابر تجاوزات و اشغالگری و توسعه‌طلبی رژیم صهیونیستی می باشد( صفوی، 1400، خبرگزاری فارس) جلوگیری از شکل گیری دولتهای تکفیری و تروریستی در منطقه غرب آسیا ، ممانعت از به فراموشی سپرده شدن اشغال فلسطین و مشخص شدن ماهیت ضد انسانی و تروریستی اسرائیل برای افکار عمومی جهان از جمله دستاوردهای محور مقاومت محسوب می شود.

جستارهای وابسته

  • اتحاد عربی–اسرائیلی
  • محور شرارت
  • ائتلاف روسیه–سوریه–ایران–عراق
  • هلال شیعی
  • مداخله خارجی در جنگ داخلی سوریه
  • جنگ نیابتی ایران و اسرائیل
  • درگیری ایران و اسرائیل در طول جنگ داخلی سوریه
  • درگیری نیابتی ایران و عربستان سعودی

منابع

  1. ↑ https://www.jpost.com/middle-east/irans-afghan-mercenaries-threaten-israel-from-golan-611967
  2. ↑ https://www.middleeastmonitor.com/20211009-the-huseynyun-irans-new-irgc-backed-movement-in-azerbaijan/
  3. ↑ Shatz, Adam (29 April 2004). "In Search of Hezbollah". The New York Review of Books. Archived from the original on 22 August 2006. Retrieved 14 August 2006.
  4. ↑ "Israel strikes Popular Mobilisation Forces' sites in Iraq". Middle East Monitor. 10 September 2019.
  5. ↑ "Yemen's Houthi rebels threaten to attack Israel". www.timesofisrael.com.
  6. ↑ "Iran punishes Hamas for stance on Syria". Al Arabiya English. 1 June 2013. Archived from the original on 20 October 2017. Retrieved 22 May 2019. Iran's annual financial aid to Hamas is believed to be around $20 million, which helps the group run its government in the Gaza Strip. Both parties enjoyed warm ties since 2006 when Hamas won an election against the Western-backed Fatah movement. But the crisis in Syria has led to problems between them.
  7. ↑ Rasgon, Adam (12 February 2018). "Renewed Hamas-Iran ties make risk of two-front war more realistic". جروزالم پست. Archived from the original on 12 May 2019. Retrieved 22 May 2019.
  8. ↑ Ayyoub, Abeer (21 January 2013). "Iran Strengthens Ties To Palestinian Islamic Jihad". المانیتور. Archived from the original on 6 December 2017. Retrieved 18 May 2016.
  9. ↑ "Palestinian Islamic Jihad". Council on Foreign Relations. Archived from the original on 11 May 2017. Retrieved 6 December 2014.
  10. ↑ https://www.longwarjournal.org/archives/2020/09/analysis-iranian-backed-group-in-bahrain-creates-sub-unit-to-target-israeli-interests.php
  11. ↑ https://www.wilsoncenter.org/article/irans-islamist-proxies
  12. ↑ "North Korea may have aided Hezbollah: U.S. Report". Reuters. 13 December 2007.
  13. ↑ "North Korea, Hamas, and Hezbollah: Arm in Arm?". 5 August 2014.
  14. ↑ https://www.cbsnews.com/news/israel-venezuela-supplying-iran-nukes/
  15. ↑ "جبهه مقاومت". Khamenei.ir.
  16. ↑ ۱۶٫۰ ۱۶٫۱ ۱۶٫۲ ۱۶٫۳ ۱۶٫۴ ۱۶٫۵ ۱۶٫۶ Hubbard, Ben; Rubin, Alissa J. (30 September 2024). "Facing a Big Test, Iran's 'Axis of Resistance' Flails". The New York Times.
  17. ↑ ۱۷٫۰ ۱۷٫۱ ۱۷٫۲ ۱۷٫۳ ۱۷٫۴ Al-Kassab, Fatima (26 October 2023). "What is the 'axis of resistance' of Iran-backed groups in the Middle East?". NPR. Archived from the original on 29 October 2023. Retrieved 30 October 2023.
  18. ↑ ۱۸٫۰ ۱۸٫۱ ۱۸٫۲ ۱۸٫۳ "What is Iran's 'Axis of Resistance'?". Reuters. 13 April 2024.
  19. ↑ ۱۹٫۰ ۱۹٫۱ J. Rubin, Alissa; Hubbard, Ben; Gamio, Lazaro (1 October 2024). "What to Know About the Axis of Resistance, the Iran-backed Militia Network". The New York Times.
  20. ↑ Arango, Tim (13 Jan 2020). "Qassim Suleimani, Master of Iran's Intrigue, Built a Shiite Axis of Power in Mideast". The New York Times. New York Times. Archived from the original on 3 January 2020. Retrieved 5 May 2024.
برگرفته از «https://fa.wikiahd.org/index.php?title=محور_مقاومت&oldid=584»