پرش به محتوا

میدان گازی قانا و کاریش: تفاوت میان نسخه‌ها

از ویکی عهد
دیداریویکی‌متن
صفحه‌ای تازه حاوی «بندانگشتی|359x359پیکسل '''اختلاف مرزی دریایی اسرائیل و لبنان''' یک اختلاف میان سرزمینی بر سر میدان‌های گازی قانا و کاریش بود. این اختلاف از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ ادامه یافت و پس از نزدیک به دو سال گفت‌وگو حل‌وفصل شد. هر دو کشور د...» ایجاد کرد
 
بدون خلاصۀ ویرایش
 
خط ۱: خط ۱:
[[پرونده:قانا و کاریش.jpg|بندانگشتی|359x359پیکسل]]
[[پرونده:قانا و کاریش.jpg|بندانگشتی|359x359پیکسل]]میدان‌های گازی «کاریش» (Karish) و «قانا» (Qana / میدان صیدا)، دو محدوده هیدروکربوری در حوضه شام واقع در شرق دریای مدیترانه هستند که سال‌ها کانون مناقشه حاکمیتی میان لبنان و اسرائیل بودند. به دلیل نبود روابط رسمی دیپلماتیک و وضعیت جنگی میان دو طرف، تعیین مرزهای منطقه انحصاری اقتصادی و بلوک‌بندی‌های اکتشاف گاز با چالش‌های فنی و ژئوپلیتیکی عمده‌ای روبه‌رو بود.
'''اختلاف مرزی دریایی اسرائیل و لبنان''' یک اختلاف میان سرزمینی بر سر میدان‌های گازی قانا و کاریش بود. این اختلاف از سال ۲۰۱۰ تا ۲۰۲۲ ادامه یافت و پس از نزدیک به دو سال گفت‌وگو حل‌وفصل شد.


هر دو کشور دهه‌ها ادعاهای متفاوتی دربارۀ مرزهای دریایی خود داشتند که پس از کشف ذخایر عظیم گاز طبیعی در سواحل اسرائیل در سال ۲۰۱۰ به دغدغه‌ای جدی تبدیل شد. گفت‌وگوهای دو کشور بارها به تعویق افتاد تا اینکه در سال ۲۰۲۲ دیپلمات آمریکایی آموس هاکستین میانجی‌گری مذاکرات را بر عهده گرفت. رویارویی‌های نظامی با حزب‌الله لبنان و آماده‌باش نظامی در نزدیکی مرزها نیز گمانه‌زنی‌هایی دربارۀ مداخله نظامی را برانگیخت. سرانجام مذاکرات به توافقی انجامید که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲ از سوی اسرائیل و لبنان امضا شد. این توافق، مرز دریایی دو کشور را مشخص کرد و راه بهره‌برداری هر یک از منابع طبیعی منطقه را هموار ساخت.
میدان کاریش با ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی و میعانات گازی، در جنوب خطوط مرزی مورد اختلاف قرار گرفته بود؛ درحالی‌که میدان ساختاری قانا در امتداد «بلوک ۹» آب‌های لبنان قرار دارد و بخش‌هایی از آن از خط ۲۳ مرزی عبور کرده و وارد آب‌های سرزمینی مورد ادعای اسرائیل می‌شود. این وضعیت جغرافیایی، توسعه اقتصادی منابع گاز را مشروط به توافقی حقوقی پیرامون مرزبندی کرد.


== '''پیشینه''' ==
در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲، پس از ماه‌ها مذاکرات فشرده غیرمستقیم با میانجی‌گری دولت ایالات متحده آمریکا، توافق‌نامه‌ای تاریخی برای تحدید حدود مرز دریایی منعقد شد. این توافق ضمن تثبیت خط ۲۳ به عنوان مرز دریایی، مالکیت و حقوق کامل میدان کاریش را برای اسرائیل تثبیت کرد و هم‌زمان حق توسعه و بهره‌برداری کامل میدان قانا را با سازوکاری برای دریافت حق‌الامتیاز مالی توسط اسرائیل به لبنان واگذار نمود.
از سال ۱۹۴۸ هم اسرائیل و هم لبنان مدعی منطقه‌ای به مساحت نزدیک به ۸۵۰ کیلومتر مربع در سواحل هر دو کشور بودند که دربرگیرنده منابع گاز طبیعی از جمله مخازن گازی قانا و کاریش می‌شد. با این حال این موضوع پس از کشف ذخایر عظیم گاز در سواحل اسرائیل در سال ۲۰۱۰ به اختلافی جدی تبدیل شد؛ زمانی که لبنان نگرانی خود را از احتمال گسترش این ذخایر به آب‌های لبنان ابراز کرد. لبنان ادعاهای مرزی خود را در سال ۲۰۱۱ به سازمان ملل متحد ارائه کرد. ریشه اختلاف‌ها در این بود که لبنان معتقد بود خط مرزی باید در امتداد مرز زمینی تعیین شود، در حالی که اسرائیل بر این باور بود که باید با زاویه ۹۰ درجه نسبت به ساحل ترسیم شود. دولت اسرائیل در اوت ۲۰۱۱ تأیید کرد که پیشنهاد مرزی خود را به سازمان ملل ارائه خواهد داد.


بخشی از میدان گازی کاریش که در قلمرو اسرائیل قرار داشت از سال ۲۰۱۷ برای استخراج توسعه یافت اما کار به دلیل همه‌گیری کووید-۱۹ به تعویق افتاد. هنگامی که در سال ۲۰۲۰ کار از سر گرفته شد، لبنان ادعا کرد که میدان کاریش به منطقه انحصاری اقتصادی این کشور تعلق دارد. اسرائیل این ادعاها را رد کرد و مذاکره با لبنان را آغاز کرد. مذاکرات سرانجام به بن‌بست رسید و یووال استاینیتز، وزیر انرژی اسرائیل، ناهمسانی لبنان در تعیین مرز دریایی را عامل اصلی دانست.
== '''زمینه و علل''' ==


== '''مذاکرات''' ==
=== '''اوضاع پیش از واقعه''' ===
مذاکرات برای تعیین مرز دریایی میان اسرائیل و لبنان در ۱۴ اکتبر ۲۰۲۰ آغاز شد. نخستین دور در پایگاه سازمان ملل در مقر یونیفل در شهر ناقوره در جنوب لبنان برگزار شد. دستیار وزیر امور خارجه آمریکا، دیوید شنکر، که میانجی‌گری میان طرفین را بر عهده داشت و یان کوبیس، هماهنگ‌کننده ویژه سازمان ملل برای لبنان، در نخستین دور گفت‌وگوها حضور داشتند. شنکر همچنین ابراز امیدواری کرد که این گام نخستین قدم در مسیر حرکت‌های دیپلماتیک بیشتر باشد. در این دور اودی آدیری، مدیرکل وزارت انرژی، نمایندگی اسرائیل و تیمسار بسام یاسین، معاون رئیس ستاد عملیات نیروهای مسلح لبنان نمایندگی لبنان رابر عهده داشتند.
در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، کشف میدان‌های عظیم گاز طبیعی مانند «تمار» و «لویاتان» در شرق دریای مدیترانه، توجه کشورهای منطقه را به پتانسیل هیدروکربوری حوضه شام جلب کرد. لبنان و اسرائیل برای تعیین حریم دریایی خود نیازمند تحدید خطوط مرزی بودند. در سال ۲۰۰۷، لبنان و قبرس توافقی امضا کردند که در آن نقطه‌ای موسوم به «نقطه ۱» مبنای مرز جنوبی لبنان دانسته شد. با این حال، پارلمان لبنان این توافق را تصویب نکرد و بعدها مقامات بیروت مدعی شدند که مرز جنوبی باید بر اساس «خط ۲۳» (شامل منطقه‌ای به مساحت ۸۶۰ کیلومتر مربع بیشتر) تعیین گردد.


=== '''تعلیق مذاکرات''' ===
=== '''علل مستقیم''' ===
مذاکرات از آن پس به تعویق افتاد زیرا دو کشور به بن‌بست رسیدند. یووال استاینیتز، وزیر انرژی اسرائیل، در توییتی نوشت که «لبنان موضع خود را دربارۀ ترسیم مرزهای دریایی با اسرائیل هفت بار تغییر داده‌است».  
با مناقصه‌گذاری بلوک‌های نفتی لبنان در سال ۲۰۱۷ و حضور کنسرسیومی بین‌المللی متشکل از توتال‌انرژیز، انی و نوواتک (که بعداً قطر انرژی جایگزین آن شد)، حساسیت‌ها افزایش یافت. در سوی دیگر، شرکت بریتانیایی-یونانی «انرجین» (Energean) امتیاز توسعه میدان کاریش را به دست آورد. تنش زمانی به اوج رسید که تیم مذاکره‌کننده لبنان مدعی «خط ۲۹» شد؛ خطی که بخش جنوبی میدان کاریش را نیز در بر می‌گرفت. با پهلوگیری شناور تولید، ذخیره‌سازی و تخلیه گاز (FPSO) شرکت انرجین در کاریش در ژوئن ۲۰۲۲ و هشدارهای امنیتی طرفین، ضرورت دستیابی به یک توافق الزام‌آور دوچندان شد.


رئیس‌جمهور لبنان میشل عون خواهان ادامه مذاکرات و تعیین درست مرز دریایی اسرائیل و لبنان بود.
== '''شرح رویداد''' ==


در ۱۲ آوریل ۲۰۲۱ میشل نجار، وزیر سرپرست کارهای عمومی و حمل‌ونقل لبنان، سندی را امضا کرد که ادعای لبنان را به ۱۴۰۰ کیلومتر مربع گسترش می‌داد.
=== '''آغاز مذاکرات''' ===
مذاکرات غیرمستقیم میان دو کشور از اکتبر ۲۰۲۰ در مقر نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) در منطقه «رأس‌الناقوره» آغاز شد. این مذاکرات به دلیل اختلاف بر سر خطوط مرزی (خط ۱، خط ۲۳ و خط ۲۹) برای مدتی به بن‌بست رسید.


=== '''میانجی‌گری آموس هاکستین و توافق''' ===
=== '''روند وقایع و نقش‌آفرینان اصلی''' ===
در اکتبر ۲۰۲۱ آموس هاکستین به عنوان میانجی جدید ایالات متحده آمریکا منصوب شد و مذاکرات در ژانویه ۲۰۲۲ از سر گرفته شد. در ژوئن ۲۰۲۲ هاکستین پیشنهاد لبنان را به دولت اسرائیل ارائه داد اما تنش‌ها پس از ورود سکوی حفاری به یکی از میدان‌ها بالا گرفت.
از اواخر سال ۲۰۲۱، با انتصاب عاموس هوخشتاین به عنوان هماهنگ‌کننده ویژه ریاست جمهوری آمریکا در امور انرژی، روند میانجی‌گری دوباره فعال شد. هوخشتاین طی سفرهای مکرر میان بیروت و تل‌آویو طرحی بینابینی ارائه کرد.


== '''رویدادهای نظامی''' ==
* '''موضع اسرائیل:''' حفظ کامل بهره‌برداری از کاریش و ممانعت از ایجاد تعلیق در تولید آن.
در ژوئن ۲۰۲۲، با ورود کشتی فرآورش و استخراج گاز طبیعی مایع «Energean Power» به میدان کاریش به منظور آغاز استخراج زودهنگام توسط اسرائیل، بحران تشدید شد. حزب‌الله لبنان با ورود مستقیم به پرونده انرژی، قواعد بازدارندگی جدیدی در حوزه دریا ترسیم کرد.
* '''موضع لبنان:''' تثبیت مالکیت بر سراسر خط ۲۳ به همراه در اختیار داشتن تمامیت مخزن بالقوه قانا.
* '''شرکت توتال‌انرژیز:''' به عنوان اپراتور بلوک ۹ لبنان، توافقی جانبی با رژیم اسرائیل امضا کرد تا در صورت سودآوری تجاری میدان قانا، سهم مالی اسرائیل به طور مستقیم توسط این شرکت و بدون دخالت مستقیم دولت لبنان پرداخت شود.


در 2 ژوئیه ۲۰۲۲، حزب‌الله سه پهپاد غیرمسلح شناسایی با اندازه‌های مختلف به سمت میدان کاریش به پرواز درآورد. این عملیات با وجود رهگیری توسط جنگنده‌ها و سامانه باراک ارتش اسرائیل، پیام نظامی قاطعی صادر کرد: «سکوی کاریش و شناورهای آن در تیررس آتش دقیق موشک‌های کروز ساحل‌به‌دریا و پهپادهای مقاومت قرار دارند.»
=== '''پایان و امضای سند''' ===
در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲، رؤسای هیئت‌های دو کشور بدون حضور در یک اتاق مشترک، اسناد جداگانه‌ای را در پایگاه یونیفل در ناقوره امضا کرده و تحویل نماینده ایالات متحده دادند تا توافق رسماً وارد فاز اجرایی شود.


دبیرکل حزب‌الله معادله راهبردی را اعلام کرد: «اگر لبنان از حق استخراج نفت و گاز خود از میدان‌هایش (به‌ویژه قانا) محروم شود، هیچ‌کس اجازه نخواهد داشت در هیچ نقطه‌ای از سواحل فلسطین اشغالی قطره‌ای گاز یا نفت استخراج کند...»
== '''پیامدها و نتایج''' ==


در سپتامبر، هاکستین پیشنهاد سازشی ارائه کرد و پس از آن طرفین در چندین بند به توافق رسیدند. در مجمع عمومی سازمان ملل در ۲۲ سپتامبر، نجیب میقاتی نخست‌وزیر لبنان خوش‌بینی خود را نسبت به دستیابی به توافقی دوجانبه ابراز کرد. هاکستین و برت مک‌گرک، مشاور رئیس‌جمهور آمریکا (جو بایدن) در امور خاورمیانه، پس از مجمع عمومی به‌طور جداگانه با طرفین دیدار و پیش‌نویس توافق را بررسی کردند. پیشنهاد دیگری در ۱ اکتبر از سوی ایالات متحده ارائه شد. لبنان چند روز بعد پاسخ داد و این پیشنهاد را نپذیرفت زیرا شامل پرداخت حق امتیاز برای گاز درون قلمرو لبنان بود.
=== '''نتایج کوتاه‌مدت''' ===


در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲ رسانه‌ها اعلام کردند که دو کشور به توافق دست یافته‌اند و در ۱۳ اکتبر ۲۰۲۲ دولت اسرائیل رأی داد که توافق را به مرحله نهایی فرایند تصویب پیش ببرد. بر پایه توافق، میدان گازی کاریش به‌طور کامل در کنترل اسرائیل قرار گرفت و میدان گازی قانا به لبنان واگذار شد. در این توافق شرکت فرانسوی توتال‌انرژیز اکتشاف و بهره‌برداری از میدان قانا را بر عهده می‌گیرد و بخشی از حق امتیاز را به اسرائیل پرداخت می‌کند.  
* '''آغاز تولید کاریش:''' یک روز پیش    از امضای رسمی توافق، در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۲، شرکت انرجین تولید تجاری گاز از میدان کاریش را آغاز کرد و بدین ترتیب صادرات و تغذیه شبکه داخلی اسرائیل     محقق شد.
* '''آغاز فعالیت‌های اکتشافی در قانا:''' شرکت توتال‌انرژیز دکل حفاری را وارد بلوک ۹ کرد و در تابستان و پاییز ۲۰۲۳ حفاری چاه‌های اکتشافی را به انجام رساند.


این مذاکرات به توافقی برای حل اختلاف انجامید که در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲ امضا شد. مراسم امضا در مقر یونیفل در ناقوره و با حضور آموس هاکستین برگزار شد. دولت لبنان از شرکت فرانسوی خواست بی‌درنگ اکتشاف گاز در میدان قانا را آغاز کند. در اواخر ۲۰۲۳، کنسرسیوم اعلام کرد لایه‌های ابتدایی حاوی شواهد تجاری گاز نبوده است. کارشناسان انرژی مستقل لبنانی و منابع نزدیک به مقاومت، تعلیق و تعلل شرکت توتال در ادامه حفاری لایه‌های عمیق‌تر را ناشی از فشارهای سیاسی آمریکا و تل‌آویو با هدف جلوگیری از ورود لبنان به صادرکنندگان گاز و محروم نگاه‌داشتن بیروت از منابع مالی ارزیابی کردند.
=== '''نتایج بلندمدت و وضعیت توسعه''' ===
 
* میدان کاریش به یکی از پایه‌های کلیدی عرضه گاز طبیعی و میعانات در شرق مدیترانه بدل گردید (بر اساس گزارش‌های فنی انرجین، ذخایر آن صدها میلیارد    فوت مکعب برآورد شده است).
* در خصوص میدان قانا، نتایج حفاری‌های اولیه در بلوک ۹ نشان داد که در لایه‌های ابتدایی مخزن تجاری بزرگی یافت نشده و ارزیابی‌های فنی و زمین‌شناسی برای شناسایی ظرفیت‌های عمیق‌تر همچنان در برنامه‌های اکتشافی باقی مانده است؛ از این رو تا این تاریخ تولید تجاری از قانا شکل نگرفته


== '''واکنش‌ها''' ==
== '''واکنش‌ها''' ==


* وزارت امور     خارجه و همکاری‌های بین‌المللی امارات متحده عربی از تلاش‌های صورت‌گرفته    برای دستیابی به توافق ستایش کرد و گفت این گام به تقویت ثبات منطقه‌ای کمک    خواهد کرد.
=== '''واکنش‌های داخلی''' ===
* همیش کاول،     سفیر بریتانیا در توییتی نوشت: «از دیدن توافق بر سر مرز    دریایی میان لبنان و اسرائیل بسیار خرسندم.»
 
* یائیر لاپید، نخست‌وزیر اسرائیل، در بیانیه‌ای گفت:    «این دستاوردی تاریخی است که امنیت اسرائیل را تقویت می‌کند، میلیاردها دلار    به اقتصاد اسرائیل تزریق می‌کند و ثبات مرز شمالی ما را تضمین خواهد کرد.»
* '''لبنان:''' میشل عون (رئیس‌جمهور وقت)    این توافق را دستاوردی فنی و اقتصادی دانست که بدون برقراری روابط سیاسی یا    عادی‌سازی با اسرائیل حاصل شده است. برخی منتقدان داخلی در لبنان بر این باور    بودند که پذیرش خط ۲۳ به جای خط ۲۹ به معنای چشم‌پوشی از منافع بالقوه بیشتر    بوده است.
* '''اسرائیل:''' یائیر لاپید (نخست‌وزیر وقت)    توافق را دستاوردی تاریخی خواند که امنیت مرزهای شمالی را ارتقا داده و    استقلال انرژی را تضمین می‌کند. در مقابل، احزاب اپوزیسیون به رهبری بنیامین    نتانیاهو در آن مقطع از امتیازدهی در قبال میدان قانا انتقاد کردند، هرچند پس    از به قدرت رسیدن، توافق حفظ و اجرا شد.
 
=== '''واکنش‌های بین‌المللی''' ===
 
* وزارت امور خارجه و     همکاری‌های بین‌المللی امارات متحده عربی از تلاش‌های صورت‌گرفته    برای دستیابی به توافق ستایش کرد و گفت این گام به تقویت ثبات منطقه‌ای کمک    خواهد کرد.
* همیش کاول، سفیر بریتانیا در توییتی نوشت: «از دیدن توافق بر سر مرز    دریایی میان لبنان و اسرائیل بسیار خرسندم.»
* میشل عون، رئیس‌جمهور لبنان، اعلام کرد که توافق صرفاً «فنی»    است و هیچ «بُعد سیاسی» ندارد.
* میشل عون، رئیس‌جمهور لبنان، اعلام کرد که توافق صرفاً «فنی»    است و هیچ «بُعد سیاسی» ندارد.
* سید حسن نصرالله گفت: «آنچه رخ داد     پیروزی بزرگی برای دولت لبنان، شهروندان و مقاومت است.» نصرالله تأکید کرد که     توافق بدون عادی‌سازی روابط با اسرائیل به دست آمده و هیئت‌های دو طرف در هیچ     مرحله‌ای زیر یک سقف ننشستند.
* سید حسن نصرالله گفت: «آنچه رخ داد پیروزی بزرگی برای دولت لبنان،     شهروندان و مقاومت است.» نصرالله تأکید کرد که توافق بدون عادی‌سازی روابط با     اسرائیل به دست آمده و هیئت‌های دو طرف در هیچ مرحله‌ای زیر یک سقف ننشستند.
 
== '''منابع''' ==
1.    Reuters. “Lebanon, Israel set to approve maritime border deal.” October 27, 2022.
 
2.    Reuters. “Energean starts gas production at Israel’s Karish site.” October 26, 2022.


== '''تحلیل''' ==
3.    TotalEnergies. “TotalEnergies in Lebanon: Exploration Activities and Maritime Blocks.” Official Corporate Reports, 2022–2024.
این توافق می‌تواند به منبع درآمد کلیدی برای لبنان تبدیل شود؛ کشوری که گرفتار بحران اقتصادی شده و شبکه برق آن ناپایدار است. با این حال نخستین حفاری اکتشافی که در اکتبر ۲۰۲۳ در میدان قانا انجام شد نتوانست مقادیر تجاری گاز بیابد.  


اسرائیل اعلام کرده بود که می‌تواند ظرف چند هفته پس از امضای توافق استخراج نفت و گاز از میدان کاریش را آغاز و آن را در بحبوحه جنگ روسیه و اوکراین به اروپا صادر کند. اسرائیل توافق را عاملی برای تقویت ثبات منطقه‌ای دانست و امیدوار بود که تهدیدهای حزب‌الله در مرز دریایی شمالی‌اش فروکش کند. رندا اسلیم از مؤسسه خاورمیانه گفت این توافق می‌تواند سرانجام به مذاکره دربارۀ ترسیم مرز زمینی اسرائیل و لبنان بینجامد.  
4.    Energean Plc. “Karish Development and Production Factsheet.” Official Investor Relations, 2023–2025.


== '''منابع''' ==
5.    Center for Maritime Strategy. “Resolving Maritime Border Dispute Opens Door for Increased Energy Security.” Policy Analysis Series, 2022.


# ''«Biden Hails 'Historic'      Israel-Lebanon Maritime Border Agreement». VOA.      ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
6.    United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL). “Press Statement on Maritime Boundary Declarations.” Naqoura, October 2022.
# ''«המו"מ על הגבול הימי בין ישראל ולבנון – היבטים ייחודיים». המרכז הירושלמי לענייני ציבור ומדינה. دریافت‌شده      در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Lebanon reportedly      demanding control of 2 Israeli gas fields in maritime talks». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۳      ژانویه ۲۰۲۱.''
# ''«Israel rejects Lebanese      claims on Karish, Tanin gas fields». Globes.      ۱۱ ژانویه ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۳ ژانویه ۲۰۲۱.''
# ''«Israel-Lebanon sea      border talks postponed». رویترز. ۳۰ نوامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۱.''
# ''«Minister Signs Document      That Expands Lebanon's Maritime Claim in Israel Border Talks». ۱۲ آوریل      ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۴ آوریل ۲۰۲۱.''
# ''«After Lebanese paper      report, IDF confirms another Hezbollah drone downed last week». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۱۱      اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Israel downs three      Hezbollah drones flying toward Karish gas rig». جروزالم پست. ۲ ژوئیه ۲۰۲۲.      دریافت‌شده در ۲ ژوئیه ۲۰۲۲.''
# ''«IDF intercepts 3      Hezbollah UAVs approaching Israel's Karish natgas rig». ۲ ژوئیه      ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«לבנון וישראל הסכימו על מו"מ בתיווך ארה"ב והאו"ם על סימון הגבול הימי». اکتبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱ اکتبر      ۲۰۲۰.''
# ''«Israeli and Lebanese      officials hold first border negotiations in 30 years». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۱۴      اکتبر ۲۰۲۰.''
# ''«Joint Statement on the      Launch of the Israel-Lebanon Maritime Talks». ۱۴ اکتبر      ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۹ اکتبر ۲۰۲۰.''
# ''«Israel-Lebanon sea      border talks postponed». رویترز. ۳۰ نوامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۱.''
# ''«Lebanon: Differences on      border demarcation with Israel can be solved». Middle East Monitor.      ۳ دسامبر ۲۰۲۰. دریافت‌شده در ۱۷ ژانویه ۲۰۲۱.''
# ''«Minister Signs Document      That Expands Lebanon's Maritime Claim in Israel Border Talks». ۱۲ آوریل      ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۴ آوریل ۲۰۲۱.''
# ''«Biden's associate Amos      Hochstein was appointed to mediate between Israel and Lebanon in the      dispute over the gas reserves». וואלה!. ۳ اکتبر ۲۰۲۱. دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر      ۲۰۲۲.''
# ''«בישראל ובלבנון מאשרים: המו"מ על הגבול הימי הגיע לשלביו הסופיים». Ynet. ۱۹      سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Mikati tells UN General      Assembly of 'tangible progress' in sea border talks». Naharnet.      ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Lebanese prime minister      praises US mediation toward gas deal with Israel». Al-Monitor.      ۲۲ سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«שליחו של ביידן דן עם יועצי לפיד בטיוטת ההסכם על הגבול הימי עם לבנון». וואלה!. ۲۰ سپتامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲      اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«משבר בשיחות על הגבול הימי: ישראל דוחה את הערות לבנון על טיוטת ההסכם». וואלה!. ۶ اکتبر      ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Lebanon, Israel reach      'historic agreement' on maritime borders». الجزیره. ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲.      دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Government votes to      advance Lebanon maritime border deal». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۱۳      اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Israeli PM: Israel,      Lebanon have reached historic deal on maritime border». رویترز. ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«For Israel and Lebanon,      a U.S. -mediated deal settles a long-running maritime dispute». NPR.      دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Israel, Lebanon finalise      maritime demarcation deal without mutual recognition». رویترز. ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۸ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Israel-Lebanon sea      border deal hailed as 'historic'». Khaleej Times.      دریافت‌شده در ۱۱ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Lebanon urges French      energy firm to 'immediately' launch gas search». تایمز اسرائیل. دریافت‌شده در ۱۱      اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«UAE welcomes demarcation      of maritime border between Lebanon and Israel, commends US efforts». WAM.      ۱۰ نوامبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«UK Ambassador says      delighted to see agreement reached on maritime border between Lebanon,      Israel». MTV Lebanon.      دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Israel says historic      agreement made with Lebanon on maritime borders». MSN.      دریافت‌شده در ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Israël signe l'accord      sur sa frontière maritime avec le Liban». L'Orient-Le Jour.      ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲. دریافت‌شده در ۲۹ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«Nasrallah commented on      the border registration agreement». Abu Ali Express.      دریافت‌شده در ۲۰۲۲.'' <nowiki>{{cite      web}}</nowiki>: تاریخ وارد شده در |تاریخ بازبینی= را بررسی کنید (کمک)
# ''«5 ways the Israel-Lebanon      maritime deal matters». CNN.      ۱۲ اکتبر ۲۰۲۲.''
# ''«No gas finds after      drilling at Lebanon's offshore Block 9, source says». رویترز. ۱۳ اکتبر ۲۰۲۳. دریافت‌شده در ۱۸ ژانویه ۲۰۲۵.''

نسخهٔ کنونی تا ۲۱ اکتبر ۲۰۲۶، ساعت ۰۶:۳۳

میدان‌های گازی «کاریش» (Karish) و «قانا» (Qana / میدان صیدا)، دو محدوده هیدروکربوری در حوضه شام واقع در شرق دریای مدیترانه هستند که سال‌ها کانون مناقشه حاکمیتی میان لبنان و اسرائیل بودند. به دلیل نبود روابط رسمی دیپلماتیک و وضعیت جنگی میان دو طرف، تعیین مرزهای منطقه انحصاری اقتصادی و بلوک‌بندی‌های اکتشاف گاز با چالش‌های فنی و ژئوپلیتیکی عمده‌ای روبه‌رو بود.

میدان کاریش با ذخایر اثبات‌شده گاز طبیعی و میعانات گازی، در جنوب خطوط مرزی مورد اختلاف قرار گرفته بود؛ درحالی‌که میدان ساختاری قانا در امتداد «بلوک ۹» آب‌های لبنان قرار دارد و بخش‌هایی از آن از خط ۲۳ مرزی عبور کرده و وارد آب‌های سرزمینی مورد ادعای اسرائیل می‌شود. این وضعیت جغرافیایی، توسعه اقتصادی منابع گاز را مشروط به توافقی حقوقی پیرامون مرزبندی کرد.

در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲، پس از ماه‌ها مذاکرات فشرده غیرمستقیم با میانجی‌گری دولت ایالات متحده آمریکا، توافق‌نامه‌ای تاریخی برای تحدید حدود مرز دریایی منعقد شد. این توافق ضمن تثبیت خط ۲۳ به عنوان مرز دریایی، مالکیت و حقوق کامل میدان کاریش را برای اسرائیل تثبیت کرد و هم‌زمان حق توسعه و بهره‌برداری کامل میدان قانا را با سازوکاری برای دریافت حق‌الامتیاز مالی توسط اسرائیل به لبنان واگذار نمود.

زمینه و علل

اوضاع پیش از واقعه

در اوایل دهه ۲۰۰۰ میلادی، کشف میدان‌های عظیم گاز طبیعی مانند «تمار» و «لویاتان» در شرق دریای مدیترانه، توجه کشورهای منطقه را به پتانسیل هیدروکربوری حوضه شام جلب کرد. لبنان و اسرائیل برای تعیین حریم دریایی خود نیازمند تحدید خطوط مرزی بودند. در سال ۲۰۰۷، لبنان و قبرس توافقی امضا کردند که در آن نقطه‌ای موسوم به «نقطه ۱» مبنای مرز جنوبی لبنان دانسته شد. با این حال، پارلمان لبنان این توافق را تصویب نکرد و بعدها مقامات بیروت مدعی شدند که مرز جنوبی باید بر اساس «خط ۲۳» (شامل منطقه‌ای به مساحت ۸۶۰ کیلومتر مربع بیشتر) تعیین گردد.

علل مستقیم

با مناقصه‌گذاری بلوک‌های نفتی لبنان در سال ۲۰۱۷ و حضور کنسرسیومی بین‌المللی متشکل از توتال‌انرژیز، انی و نوواتک (که بعداً قطر انرژی جایگزین آن شد)، حساسیت‌ها افزایش یافت. در سوی دیگر، شرکت بریتانیایی-یونانی «انرجین» (Energean) امتیاز توسعه میدان کاریش را به دست آورد. تنش زمانی به اوج رسید که تیم مذاکره‌کننده لبنان مدعی «خط ۲۹» شد؛ خطی که بخش جنوبی میدان کاریش را نیز در بر می‌گرفت. با پهلوگیری شناور تولید، ذخیره‌سازی و تخلیه گاز (FPSO) شرکت انرجین در کاریش در ژوئن ۲۰۲۲ و هشدارهای امنیتی طرفین، ضرورت دستیابی به یک توافق الزام‌آور دوچندان شد.

شرح رویداد

آغاز مذاکرات

مذاکرات غیرمستقیم میان دو کشور از اکتبر ۲۰۲۰ در مقر نیروهای حافظ صلح سازمان ملل (یونیفل) در منطقه «رأس‌الناقوره» آغاز شد. این مذاکرات به دلیل اختلاف بر سر خطوط مرزی (خط ۱، خط ۲۳ و خط ۲۹) برای مدتی به بن‌بست رسید.

روند وقایع و نقش‌آفرینان اصلی

از اواخر سال ۲۰۲۱، با انتصاب عاموس هوخشتاین به عنوان هماهنگ‌کننده ویژه ریاست جمهوری آمریکا در امور انرژی، روند میانجی‌گری دوباره فعال شد. هوخشتاین طی سفرهای مکرر میان بیروت و تل‌آویو طرحی بینابینی ارائه کرد.

  • موضع اسرائیل: حفظ کامل بهره‌برداری از کاریش و ممانعت از ایجاد تعلیق در تولید آن.
  • موضع لبنان: تثبیت مالکیت بر سراسر خط ۲۳ به همراه در اختیار داشتن تمامیت مخزن بالقوه قانا.
  • شرکت توتال‌انرژیز: به عنوان اپراتور بلوک ۹ لبنان، توافقی جانبی با رژیم اسرائیل امضا کرد تا در صورت سودآوری تجاری میدان قانا، سهم مالی اسرائیل به طور مستقیم توسط این شرکت و بدون دخالت مستقیم دولت لبنان پرداخت شود.

پایان و امضای سند

در ۲۷ اکتبر ۲۰۲۲، رؤسای هیئت‌های دو کشور بدون حضور در یک اتاق مشترک، اسناد جداگانه‌ای را در پایگاه یونیفل در ناقوره امضا کرده و تحویل نماینده ایالات متحده دادند تا توافق رسماً وارد فاز اجرایی شود.

پیامدها و نتایج

نتایج کوتاه‌مدت

  • آغاز تولید کاریش: یک روز پیش از امضای رسمی توافق، در ۲۶ اکتبر ۲۰۲۲، شرکت انرجین تولید تجاری گاز از میدان کاریش را آغاز کرد و بدین ترتیب صادرات و تغذیه شبکه داخلی اسرائیل محقق شد.
  • آغاز فعالیت‌های اکتشافی در قانا: شرکت توتال‌انرژیز دکل حفاری را وارد بلوک ۹ کرد و در تابستان و پاییز ۲۰۲۳ حفاری چاه‌های اکتشافی را به انجام رساند.

نتایج بلندمدت و وضعیت توسعه

  • میدان کاریش به یکی از پایه‌های کلیدی عرضه گاز طبیعی و میعانات در شرق مدیترانه بدل گردید (بر اساس گزارش‌های فنی انرجین، ذخایر آن صدها میلیارد فوت مکعب برآورد شده است).
  • در خصوص میدان قانا، نتایج حفاری‌های اولیه در بلوک ۹ نشان داد که در لایه‌های ابتدایی مخزن تجاری بزرگی یافت نشده و ارزیابی‌های فنی و زمین‌شناسی برای شناسایی ظرفیت‌های عمیق‌تر همچنان در برنامه‌های اکتشافی باقی مانده است؛ از این رو تا این تاریخ تولید تجاری از قانا شکل نگرفته

واکنش‌ها

واکنش‌های داخلی

  • لبنان: میشل عون (رئیس‌جمهور وقت) این توافق را دستاوردی فنی و اقتصادی دانست که بدون برقراری روابط سیاسی یا عادی‌سازی با اسرائیل حاصل شده است. برخی منتقدان داخلی در لبنان بر این باور بودند که پذیرش خط ۲۳ به جای خط ۲۹ به معنای چشم‌پوشی از منافع بالقوه بیشتر بوده است.
  • اسرائیل: یائیر لاپید (نخست‌وزیر وقت) توافق را دستاوردی تاریخی خواند که امنیت مرزهای شمالی را ارتقا داده و استقلال انرژی را تضمین می‌کند. در مقابل، احزاب اپوزیسیون به رهبری بنیامین نتانیاهو در آن مقطع از امتیازدهی در قبال میدان قانا انتقاد کردند، هرچند پس از به قدرت رسیدن، توافق حفظ و اجرا شد.

واکنش‌های بین‌المللی

  • وزارت امور خارجه و همکاری‌های بین‌المللی امارات متحده عربی از تلاش‌های صورت‌گرفته برای دستیابی به توافق ستایش کرد و گفت این گام به تقویت ثبات منطقه‌ای کمک خواهد کرد.
  • همیش کاول، سفیر بریتانیا در توییتی نوشت: «از دیدن توافق بر سر مرز دریایی میان لبنان و اسرائیل بسیار خرسندم.»
  • میشل عون، رئیس‌جمهور لبنان، اعلام کرد که توافق صرفاً «فنی» است و هیچ «بُعد سیاسی» ندارد.
  • سید حسن نصرالله گفت: «آنچه رخ داد پیروزی بزرگی برای دولت لبنان، شهروندان و مقاومت است.» نصرالله تأکید کرد که توافق بدون عادی‌سازی روابط با اسرائیل به دست آمده و هیئت‌های دو طرف در هیچ مرحله‌ای زیر یک سقف ننشستند.

منابع

1.    Reuters. “Lebanon, Israel set to approve maritime border deal.” October 27, 2022.

2.    Reuters. “Energean starts gas production at Israel’s Karish site.” October 26, 2022.

3.    TotalEnergies. “TotalEnergies in Lebanon: Exploration Activities and Maritime Blocks.” Official Corporate Reports, 2022–2024.

4.    Energean Plc. “Karish Development and Production Factsheet.” Official Investor Relations, 2023–2025.

5.    Center for Maritime Strategy. “Resolving Maritime Border Dispute Opens Door for Increased Energy Security.” Policy Analysis Series, 2022.

6.    United Nations Interim Force in Lebanon (UNIFIL). “Press Statement on Maritime Boundary Declarations.” Naqoura, October 2022.

برگرفته از «https://fa.wikiahd.org/index.php?title=میدان_گازی_قانا_و_کاریش&oldid=1137»